बिशेष

शीर निहुराउने नेपालको असमान शिक्षा

२०७३ कार्तिक ५ शुक्रबार, विहारका मुख्यमन्त्री नितिश कुमारले एक सभामा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीतिर संकेत गर्दै भने“चिया बेच्ने प्रधानमन्त्री हुन्छ भने पान बेच्नेको बच्चा किन हुन सक्दैन ?” उनको यो जवाफ सात सालको एक बच्चाको भाषणबाट प्रेरित थियो । १६ मे २०१५ पटनामा आयोजित चौरसिया महासम्मेलनमा नालंदाका कुमार राजलाई शिक्षा व्यवस्थाका बारेमा भाषण दिन बोलाइयो । उनले सरकारको मात्र नभई आम जनताको पोल खोली दिए ।    उनले भने “दोहोरो शिक्षा व्यवस्था छ, धनीको लागि अलग जसका ... बाँकी अंश»

गुल्मीमा दशैंमा सराय नाचको आकर्षणः प्रतियोगिताले तान्यो युवा

२०७३ असोज ३० आइतबार, गुल्मीमा विजया दशमीको दिनदेखि कोजाग्रत पूणिमासम्म जिल्लाका विभिन्न कोटघर शक्तिपिठ, मठमन्दिर लगायतमा ऐतिहासिक र परम्परागत सराय नाच सञ्चालन हुने गर्दछ ।   यस्तै सराय नाचका बारेमा पृथ्वी उच्च माध्यमिक विद्यालय बडागाँउका शिक्षक गुप्तबहादुर कार्कीले भन्नुभयो पछिल्लो बर्षहरुमा आएर सराय नाचमा युवा पुस्ताहरुको चासो र सक्रियता बढ्नु  सराय नाचको सुखद कुरा भएको बताए ।    उनले अहिले सराय नाच प्रतिस्पधात्मक बन्दै जानु र उत्कृष्टलाई पुरस्कारल ... बाँकी अंश»

मासु र दशैं पर्यायवाची होईनन्

२०७३ असोज २४ सोमबार, काठमाडौं। नेपालीहरूको महान् पर्व दशैं र यसमा धेरैले खाने गरेको मासुको सम्बन्ध गहिरो छ । तर, दशैं र मासु पर्यायवाची शब्दको रूपमा लिने चलन पनि छ । तर यो वास्तवमा गलत हो भन्न सकिन्छ। पछिल्लो समय नेपालमा पनि शाकाहारीको संंख्या बढ्दै गएको छ । शाकाहारी बाहेक सबैले दशैंका बेला सामान्य अवस्थामा भन्दा धेरै मासु खपत गर्ने गरेका छन् ।    मासु खानेका लागि दशैमा मासु साँच्चै नै ठुलो महत्वको हुन्छ । अझ भन्दा आर्थिक रूपमा कमजोर अवस्था रहेकाहरूको लागि झनै दशैं ... बाँकी अंश»

महाभारत कालीन युद्धका ३ कारण र यसका नियम

२०७३ असोज २३ आइतबार, महाभारत शब्द नै युद्धको पयार्यवाची शब्द बनेको छ। लँडाई  साधन हो । साध्य सत्य र सत्ता हो । धर्म एवं सत्यको  पक्षमा लागेर गरिने लडार्इँ आदर्श लडाईँ हो । आदर्श लडार्इँको कीर्ति युगौ युग रहिरहन्छ । सत्ता प्राप्तिका खातिर  गरिने लडाईँको खासै दीर्घकालीन चर्चा हुँदैन । महाभारत  सत्य सहितको सत्ता प्राप्तिको लागि गरिएको युद्ध हो । तसर्थ यो युद्ध अझ विशेष छ । उत्तम साध्यको प्रयोजनको निम्ति जस्तो साधनको प्रयोग गरेपनि त्यसको औचित्य सिद्ध हुन्छ । संसारमा ... बाँकी अंश»

विभिन्न धर्ममा शाकाहारीको महत्व र यसको नियम

२०७३ असोज २१ शुक्रबार, काठमाडौ। शाकाहारी भोजन हिन्दू धर्ममा मात्रै होर्इन अन्यधर्ममा पनि उत्तिकै महत्वका साथ हेर्ने गरिएको छ। सनातन हिन्दू धर्ममा शाकाहारी भोजनलार्इ प्रोत्साहन गरिएको छ । जैन धर्ममा नैतिक आचरणको रुपमा शाकाहारी बन्न शिक्षा दिएको छ । जैन धर्मलार्इ हिन्दू धर्मको कुनै प्रमुख सम्प्रदायको रुपमा लिने गरिएको छ।    सामान्यतया स् बौद्ध भर्मले पनि मासु खाने चलनलार्इ निशेध नै त गरेको छैन । तरपनि महायानीहरु बौद्ध धर्मको दयाको धर्मको भावना विपरित हुने भएकोले ... बाँकी अंश»

बडादशैंको पाँचौं दिन स्कन्दमाताको पूजा

२०७३ असोज १९ बुधबार, काठमाडौं । बडादशैंको पाँचौं दिन बुधबार देवीको पाँचौं रुप स्कन्दमाताको पूजा गरिँदै छ । भूमिमा रहेको वीर्यबीज शक्तिबाट स्कन्दलाई जन्म दिएकी हुनाले माता पार्वतीको यो रुपलाई स्कन्दमाता भनेर पूजा गर्ने गरिन्छ ।   शिवको पसिनाबाट वीर्यबीज बनेको र त्यसैबाट कार्तिकेय वा स्कन्दको जन्म भएकाले स्कन्दमातालाई कर्म र परिश्रमको प्रतिक मानिन्छ ।    स्कन्दमाताको वदन वर्ण पहेंलो चित्रण गरिएको छ । यी देवी मानस गद्दीमा बसेकी र हातमा कमलको फूल धारण गरेकी छ ... बाँकी अंश»

सोह्र श्राद्ध : प्रक्रिया र महत्व

२०७३ असोज १२ बुधबार, काठमाडौ । श्राद्ध शब्दले पितृहरुलाई श्रद्धापूर्वक सम्झनु र उनीहरुप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्नु भन्ने बुझाउँछ । हिन्दु संस्कार अनुसार दिवङ्गत पितृहरुको स्मरणमा श्रद्धा र सम्मान अर्पण गरिने कार्यलाइ श्राद्ध भनिन्छ । जीवित हँुदा माता पिताको सेवा गर्नु सन्तानको कर्तव्य हो । साथै उनिहरुको मृत्यु पश्चात् दाहसंस्कारको आदि कृया गर्नु एवं अज्ञातस्थलमा पुगेका पितृहरुको सम्झना गर्दै श्राद्धादि कार्य गर्नु पनि सन्तानको दायित्व हो ।    श्रुतिस्मृति ... बाँकी अंश»

कर्मचारी संगठनको प्रान्तीय ढाँचाबाट यसरी हुँदैछ ऐतिहासिक महाधिवेशन

२०७३ असोज ९ आइतबार, काठमाडौं। नेपाल निजामती कर्मचारी संगठन संघीयतामा निजामती प्रशासनको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने मूल एजेण्डा सहित आफ्नो १० औं महाधिवेशनमा उत्रिँदै छ। कात्तिकको तेस्रो सातादेखि सुरूहुने महाधिवेशनमा जिल्ला प्रान्त तथा केन्द्र गरी तीन तहको संगठन संरचना बन्ने लगभग निश्चित भईसकेको छ। अहिलेसम्म कर्मचारी हक हित तथा उनीहरूको अधिकारको लागि लड्नुपर्ने आवश्यकता भएको भएपनि अब आधिकारिक ट्रेड युनियनको निर्वाचन भईसकेपछि संगठनले केवल आफ्नो संगठन विस्तार र ... बाँकी अंश»

प्रवासको पत्रकारिता

२०७३ असोज ८ शनिबार, आफ्नो जन्मभुमि छोडेर परदेशमा दैनिकी बिताउन लाखौ नेपाली बाध्य छन् । अझ यहि दैनिकीमा प्रवासमा पत्रकारितालाई निरन्तरता दिनु धेरै चुनौतीपुर्ण छ । प्रवासमा अभाव र ब्यस्तताका बिच पत्रकारीता गरिरहेकाहरुले आफ्नो पेशाप्रति पनि खुलेर परिचय दिन सकिरहेका छैनन् । अभाव, ब्यस्तता बिच पनि प्रवासमा हुने नेपालीका समस्या र समाधानबारे बोल्ने लेख्ने पत्रकार पनि साच्चै पत्रकारितामा सद्भाव र माया देखाउनेहरु हुन् । बौद्धिक प्रतिस्पर्धा हुने पत्रकारिता पेशामा लागे ... बाँकी अंश»

शत्रुमाथि विजय हाँसिल गर्न चाणक्यको यस्तो थियो गुप्तचर अस्त्र

२०७३ असोज ८ शनिबार,   काठमाडौ । कौटिल्यको जन्म इसापूर्व चौथो शताब्दीमा नेपालको तराईमा भएको थियो । पहिलेको मिथिला विदेह माथि मगधका अजात शत्रुले विजय प्राप्त गरेपछि सो प्रदेश त्यसबेला मगधको अधीनमा आएर लामो समयसम्म मगधको अधीनमा रहेको वा गाभिएपछि मिथिलाको अस्तित्व समाप्त भई गुमनाम रूपमा रह्यो ।    त्यसबेला मगधको सिमाना हिमालयको काखसम्म विस्तार भएको कुरा इतिहासमा उल्लेख छ । मगधले बज्जी गणतन्त्र तथा विदेह गणतन्त्र आफ्नो अधीनस्थ पारेकाले ‘विदेह’ छुट्टै राज् ... बाँकी अंश»

नेताजी ठोरीलाई चितवनमा फर्काइदेउ

२०७३ असोज ६ बिहिबार, देशले संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रामक संबिधान पाएको एक बर्ष पुरा भएको छ। संबिधानको महत्वपुर्ण विशेषता संघियता छ। त्यसमा पनि प्रदेशको सीमांकनको कारण बिभिन्न ठाउँमा यो बिषयले संविधानको संशोधनको मोडमा नेतृत्व तहलाई पुर्याएको छ। यस्तै प्रदेश सीमाकंनमा हालको पर्साको ठोरी पनि छ। संविधान जारी हुनु अघीदेखि नै आफ्नो माग राख्दै आए पनि ठोरीको कुरा सुनुवाई भएको छैन। नागरिकको आवाज एकातिर स्थानिय जिल्लाको राजनीतिक नेतृत्व एकातिर भएको अवस्थामा पर्सा जिल्ल ... बाँकी अंश»

जलवायुको ह्रासोन्मुख फल

२०७३ असोज ५ बुधबार, न्यूयोर्क । पृथ्वीको ओजोन तहलाई क्षति पुर्याउने तत्व नियन्त्रण सम्बन्धी सन् १९८९ को मोन्ट्रियल प्रोटोकल (सहमति) मा हस्ताक्षर गर्ने राष्ट्रहरू आगामी महिना रुवाण्डाको राजधानी किगालीमा भेला हुँदैछन् । भेलाको उद्देश्य सो पूर्वहस्ताक्षरित सहमतिमा संशोधन गर्नु हो । यस संशोधनबाट विश्वभर हाइड्रोफ्लुरोकार्वन्स (एचएफसी) को प्रयोगलाई क्रमशः कम गर्दै अन्ततः बन्द गराउने आशा गरिएको छ ।    छ वटा प्रमुख हरितगृह ग्यासमध्ये एक रहेको एचएफसी एयर कन्डिसनर र ... बाँकी अंश»

नेपालकी सोविताको भिडियो राष्ट्र संघले दिने अवार्डको टप–२० मा, जिताउन भिडियो हेर्नै पर्ने (भिडियोसहित)

२०७३ असोज ४ मंगलबार, काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघको ७१औं महासभा अमेरिकाको न्यूयोर्कमा आयोजना हुँदै गर्दा विश्व वातावरणमा परिरहेको असरको मुद्दामा मूल रुपमा छलफल गर्ने तयारी सदस्य राष्ट्रहरुले गरेका छन् । जहाँ नेपालका तर्फबाट परराष्ट्रमन्त्री प्रकाशशरण महत सहभागि हुँदै छन् ।    संयुक्त राष्ट्रसंघले जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनिकरणका लागि विश्वव्यापी लक्ष्य लिएको छ । जसअन्तर्गत विश्व वातावरणमा जलवायु परिवर्तनले पारिरहेको असरलाई मध्यनजर गर्दै संयुक्त राष ... बाँकी अंश»

' नरहरि र गगनलाई तेजोवध गर्न खोज्नु गिरिजाप्रसादका लागि अशोभनीय '

२०७३ असोज ४ मंगलबार, लोकतन्त्रका लागि जीवनभरि सङ्घर्ष गर्ने तथा लोकतन्त्रभन्दा उत्कृष्ट प्रणाली अरु कुनै छैन भन्ने नेताहरु आफ्नो सुविधाका लागि बेलाबेला एउटा कठोर र विवेकरहित अधिनायकभन्दा पनि अलोकतान्त्रिक रुपमा प्रस्तुत हुने गर्दछन् । आफ्नो अहङ्कार, अभिमान, स्वार्थ र महत्वकांक्षामाथि कतैबाट हाँक आए लोकलज्जासमेत त्यागेर विधिविधान, घोषित मान्यता, प्रतिबद्धता र प्रक्रिया लत्याउँदै निरङ्कुश चरित्र प्रदर्शन गर्न पुग्छन् । देश, लोकतन्त्र एवं आफ्नै दललाई अस्तव्यस्त ... बाँकी अंश»

संविधानको एक वर्ष : सङ्घीयता कार्यान्वयनको गाँठो फुक्ने अपेक्षा

२०७३ असोज २ आइतबार, काठमाडौं। संघीयतासहितको नयाँ संविधान आएको एक बर्ष पुरा भयो तर यो एक वर्षमा सङ्घीयता कार्यान्वयनका लागि विभिन्न प्रयास भएपनि यसका लागि अत्यावश्यक प्रदेशको सीमाङ्कन र सङ्ख्याको विषय भने विवादरहीत हुन सकेन ।    केन्द्रीकृत राज्य प्रणालीलाई विस्थापन गर्दै संविधानतः मुलुक सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गर्ने सङ्कल्प गरेको नेपालको संविधान, २०७२ ले यस शासन प्रणालीका माध्यमबाट मुलुकको दीगो शान्ति, विकास र समृद्धिको आकाङ्क्षा पूरा गर्न ... बाँकी अंश»

इन्जिनियरका कोषाध्यक्षका उम्मेद्वार सुसन वैद्यकाे तर्क, 'यसकारण लोकतान्त्रिक समुह'

२०७३ भदौ ३० बिहिबार, काठमाडौं। नेपाल इन्जिनियर्स एसोसिएसनको ३१ औं कार्याकारिणी परिषदको निर्वाचन यहि भाद्र ३१ गते हुन गइरहेको छ र निर्वाचनले सम्पुर्ण इन्जिनियरिङ समुदायमा उत्साहको संचार गरेको छ। विशेषतः २०७२ को भूकम्प पछि हुनगइरहेको यस निर्वाचनलाई इन्जिनियरहरुले मात्र नभइ आम नेपालीले पनि चासोका साथ हेरेका छन्। विपत्तिको समयमा जनताका घरघरमा पुगेर सल्लाह, सुझाव, परामर्शका साथै उत्पन्न समस्याको निराकरणको उपाए पनि सुझाउने नेपाल इन्जिनियर्स एसोसिएसनको निर्वाचनमा आ ... बाँकी अंश»

राष्ट्रिय बाल दिवस : अहिलेको अवस्थामा बालअधिकार कति सुरक्षित छ ?

२०७३ भदौ २९ बुधबार, काठमाडौं ।  बालबालिकालाई कुनै पनि प्रकारको मानसिक वा शारीरिक दुःख, पीडा दिने वा हानी–नोक्सानी पु्याउने कार्य नै बालहिंसा हो । अर्थात् बालबालिकाका मौलिक हकविरुद्धको कार्य नै बालहिंसा हो । बालबालिकाको अधिकार तथा उनीहरुको आत्मसम्मानविरुद्ध गरिने जुनसुकै गैरकानूनी कार्यलाई बालबालिकाविरुद्ध हिंसा भनिन्छ । हिंसाका विविध प्रकृतिमध्ये मानसिक र शारीरिक हिंसा बढी भएको पाइन्छ । विश्वभरी नै चरम हिंसाको रुपमा देखा परेको बालअधिकार हननलाई अन्त्य गरी उ ... बाँकी अंश»

त्रिविमा थेसिसको खरीदबिक्री

२०७३ भदौ २९ बुधबार, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका केन्द्रीय विभाग र उपत्यकाका आंगिक क्याम्पसमा सजिलै थेसिस किन्न पाइन्छ। ‘बौद्धिक–उत्पादन’ खरीदबिक्रीको यो बजारमा विश्वविद्यालयका नाम चलेका प्राध्यापक, कर्मचारी, क्याम्पसका शिक्षक र विद्यार्थीदेखि फोटोकपी पसलेसम्म संलग्न छन्।     काठमाडौं। आफ्नो नाम शिवराम गौतम बताउने त्रिभुवन विश्वविद्यालय डीन कार्यालयका शाखा अधिकृत शिवशंकर गौतम विद्यार्थीलाई थेसिस बेच्ने काम गर्छन् । उनको अर्को काम पुराना थेसिस ‘स्व ... बाँकी अंश»

अपाङ्गता भएका ब्यक्तिलाई प्रचण्डले जस्तै निराश पार्छौ त गगन ?

२०७३ भदौ २६ आइतबार, तिमी मन्त्री नबन्दै तिमीसँग समाजले कार्यकारीले गर्ने कामको अपेक्षा गरेको थियो । कार्यकारी पदमा नपुग्दै समाजले कार्यकारीले गर्ने कामको अपेक्षा गर्दा कतिपय ठाँउमा तिमीलाई धेरै अफ्यारो परेको अनुमान धेरैले लगाउन सक्थे । तिम्रो बिचारसग मेल खाने तथा राजनीतिक यात्रामा सगै हिड्न खोज्नेहरुलाई दृढ बिश्वासका साथ भन्ने गर्यौ " कार्यकारी हुदाँ समाजले म माथि राखेको बिश्वास अनुसार काम गर्ने छु, मैले काम गर्न सकिन भने यो पुस्ता माथिको बिश्वासमा नै घात हुनेछ ... बाँकी अंश»

राष्ट्र के हो ? समुन्नत राष्ट्रको लागि यस्तो छ पौराणिक मार्गदर्शन

२०७३ भदौ २४ शुक्रबार, काठमाडौं। राज् धातुमा सर्वधातुभ्यः ष्ट्रन् सूत्र ले ष्ट्रन् गरेर राष्ट्र शब्द बन्दछ। वैदिक वाङ्मयमा देश, जनपद, भूमि आदि शब्दलाई राष्ट्रको पर्यायवाची शब्दका रूपमा प्रयोग गरिएको पाइन्छ। यसरी शाब्दिक दृष्टिले सुसंस्कृत र सुसाशित देश नै राष्ट्रका रूपमा परिभाषित हुन्छ। सामान्यतया राष्ट्र भन्नाले जनसमुदाय सहितको थलो वा देशलाई बुझिन्छ। व्यक्तिको सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, आर्थिक र राजनीति आदि विविध उन्नतिहरूको आधारशिला राष्ट्र हो।  राष्ट्रको ... बाँकी अंश»

नयाँ