फर्किए पुबुदु : नेपाल बसाई, नेपाली क्रिकेट र आगामी आशा

प्रकाशित मिति : २०७२ मङ्सिर १२ शनिबार
काठमाडौं । करिब चार वर्ष नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोली सम्हालेका प्रशिक्षक पुबुदु दासानायके शनिबार नेपाल बसाई सक्काउदै स्वदेश फर्किएका छन् । सन् २०११ मा नेपाली टोली सम्हालेका श्रीलंकन मुलका क्यानडेली प्रशिक्षक दासानायकेले चार वर्षे प्रशिक्षण अवधिमा नेपाली क्रिकेटले छलाङ मारेर इतिहास रचेको छ । जाँदा जाँदै मन खिन्न बनाएका पुबुदुले नेपाली क्रिकेटको भविष्य उज्वल रहेको सुनाए ।
 
उनको आगमन र वहिर्गमन नितान्त फरक रहयो । आउँदा उत्सुक भएका उनी जाँदा मन खिन्न पार्दै गए । नेपालीको अस्थिर राजनीतिकाबीच उनले आफ्नो सफलताको महत्वपूर्ण विरासत छोडे । तर, महत्पूर्ण एक दिवसीय वरियताको लक्ष्य पूरा गर्न नसकेकामा खिन्न मन पारेका उनी करार अवधि अघिनै फर्किनुमा निकै अर्थ छ । नेपाली क्रिकेटलाई पारस खड्काको कप्तानी अझै केही वर्ष चाहिने बताउने उनी पूर्ण टिमको कौशल विर्शन सक्दैनन् । उनलाई नेपाल क्रिकेटसंघ क्यानसंग गुनासो नरहेपनि नेपाली टोली फुर्सदिलो बनिरहनुमा पट्यार थियो ।   
 
पुबुदु दासानायकेले करिब डेढ दशकदेखि नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीले देखेको विश्वकप सपना साकार मात्र पारेनन् डिभिजन ४ मा रहेको नेपाललाई डिभिजन १ सम्म लगे । क्यानाडाको आकर्षक सेवा–सुविधा छाडेर नेपाली टोली सम्हाल्न उत्सुक बन्दै आएका दासानायके नेपाली क्रिकेटका पारखीहरुलाई खुसी दिन सधैं लगनशील रहे । उनकै प्रशिक्षण कालमा नेपाली क्रिकेटले इतिहास मात्रै रचेन विश्व जगतलाई नेपाली क्रिकेटको जग जाहेर गरायो । 
 
सन् २०११ सेप्टेम्बर २९ मा नेपाल आएका दासानायकेकै नेतृत्वमा टोलीले बङ्गलादेशमा भएको ट्वेन्टी–ट्वेन्टी विश्वकपमा समेत गर्जिने अवसर पायो । प्रतियोगितामा गर्विलो प्रदर्शन गर्दै नेपाली खेल इतिहासमा पहिलो सफलता प्राप्त भयो । तर, नेपाललाई एक दिवसीय वरियता दिलाउने मूल लक्ष्य पूरा नभएकामा दासानायके खल्लो मानिरहेका छन् । 
 
नेपाललाई एक दिवसीय वरियता दिलाउन नसकेकामा मन गह्रंगो बनाउँछन् उनी । उनले सम्झिरहेका छन् कि जुनबेला कप्तान पारसलगायतका केही महत्वपूर्ण खेलाडीहरु ‘फिट’ थिएनन् र प्रतियोगितामा अपेक्षाकृत खेल पस्कन सकेनन् । न्युजिल्यान्डमा भएको प्रतियोगितामा नेपालले खराब प्रदर्शन गरेपछि नेपालले महत्वपूर्ण अवसर गुमायो ।  
 
नेपाल क्रिकेटसंघ क्यान भित्रकै आन्तरिक राजनीतिक खिचातानी र विवादले करार सकिएर एक पटक वहिर्गमन हुन लागेका दासानायकेको पछिल्लो करार अवधि डिसेम्बरसम्म छ । क्यान भित्रको आन्तरिक विवाद र खेलाडीलाई गरेको कारबाही लगाएतका विषयले चिडाएका उनले केही समयअघि राजीनामा दिइसकेका थिए । कप्तान पारस खड्कालाई क्यानले अनुशासनको कारबाही गरेपछी चिसो महसुस गरेका उनले नेपाली टोलीलाई राजनीतिक दाउपेचमा राख्न नहुने मत जाहेर गरेका थिए । जाँदा जाँदै पारसले समेत पुबुदुलाई सम्झेर आफ्नो फेसबुक पेजमा ‘तपाईको विरासत सधै नेपाली क्रिकेटको विजयका लागि महत्वपूर्ण हिस्ला हुनेछ’ भनेका छन् । 
 
क्यानाडा बसाई सम्झिँदा 
सन् २००० मा पुबुदु फर्स्ट क्लास क्रिकेटबाट रिटायर्ड भए । त्यसपछि आफूले पढेको स्कुलमै जुनियर क्रिकेट टिमको प्रशिक्षकका रुपमा काम सुरु गरे । तर, त्यति सन्तुष्ट भएनन् । सन् २००१ मा परिवारसहित श्रीलंका छाडेर क्यानाडातिर हानिए उनी । चार वर्षसम्म क्यानाडामा गुमनाम भए । घरेलु क्रिकेट खेलहरुमा सहभागी भएको अनुभव छ उनीसंग । त्यसपछि क्यानाडा क्रिकेट बोर्डको सम्पर्कमा पुगे । सारा पृष्ठभूमि थाहा पाएपछि बोर्डले पुबुदुलाई राष्ट्रिय टोलीबाट खेल्न अनुनय गरेको थियो । उनले बोर्डको विनम्रताको कदर गरे । सन् २००५ र २००६ बाट क्यानाडाको राष्ट्रिय टोलीबाटै खेल्न थाले ।
 
राष्ट्रिय टोलीबाट रिटायर्ड भएपछि सन् २००७ मा क्यानाडाको बोर्डले राष्ट्रिय टोलीको प्रशिक्षण सम्हाल्ने प्रस्ताव ल्यायो । प्रशिक्षणमा पहिलेदेखि नै रुची थियो उनको । २००७ देखि २०११ सम्म लगातार चार वर्ष उनले क्यानेडेली राष्ट्रिय टोली प्रशिक्षकको रुपमा काम गरे ।
क्यानाडामा प्रशिक्षण सम्हाल्दा उनलाई टोलीमा खेल जति पनि आनन्द आएन । पूर्णकालिन क्रिकेट खेलाडी पाउनै मुस्किल हुने क्यानाडामा  स्थानीय युवाहरु क्रिकेटप्रति आकर्षित भइसकेका थिएनन् । त्यस बखत त्यहाँ बरु हक्की, बेसबल, बास्केटबललगायतका खेलहरु बढी लोकप्रिय थिए । राष्ट्रिय टोलीमा रहेका खेलाडीहरुमा समेत क्रिकेटप्रति खासै वास्ता गर्दैन थिए । सिकाएका कुरा समेत चाँडै सिक्ने जाँगर नै थिएन । सेवा–सुविधा राम्रो भए पनि खेलाडीहरुमा क्रिकेटप्रति लगाव पाएनन् उनले । क्यानाडाको निशासाले उनलाई प्रशिक्षणको रुचि कम हुँदै गइसकेको थियो । 
 
नेपालमा पाइला टेक्दा 
सन् २०११ सेप्टेम्बर २९ मा नेपालमा पाइला टेके पुबुदु दासानायकेले । क्यानाडाबाट निरास हुँदै आएका उनको यो पहिलो यात्रा थियो । सन् २०११ मा भारतमा सम्पन्न विश्वकप क्रिकेट लगत्तै नेपाल क्रिकेट संघका अध्यक्ष विनयराज पाण्डेको मेल पाएको सुनाउँछन् उनी । जुन व्यक्तिले आफुलाई  नेपाली राष्ट्रिय टोलीको प्रशिक्षक बन्न प्रस्ताव गरे । 
 
विकल्प खोजेर भौतारिरहेका बेला पाण्डेको प्रस्तावप्रतिले आकर्षित भएको सुनाउँछन् पुबुदु । जुन बेला उनलाई नेपालको क्रिकेटबारे खासै थाहा थिएन । पाण्डेको मेल आएपछि सम्पर्क गरेका उनले पाण्डेबाटै नेपाली क्रिकेट टोलीका विशेषताबारे थाह पाए । पाण्डेको भनाइबाट आफुले यो टोलीलाई माथि लैजान सकिन्छ भन्ने महसुस गरिसकेको उनको भनाई छ । नेपाली टोलीले विशेष गरी उमेर समूहमा राम्रो गरेको र विगतमा टेस्ट खेल्ने राष्ट्रहरुलाई पनि पराजित सुइको पाए पछि नेपालमा प्रशिक्षण गर्ने निर्णय लिएको उनी सुनाउँछन् । 
 
उनको पहिलो करार ६ महिना मात्र थियो । त्यतिबेला उनको परिक्षाको रुपमा टोलीलाई एसीसी टी–२० प्रतियोगितामा प्रवेश गराउने निम्मेवारी थियो । उनी उक्त परिक्षामा सफल भए । टोली विश्व क्वालिफाइङ्गमा पुग्यो । त्यसपछि क्यानले एक वर्ष करार थपेको थियो । 
 
नेपाली टोलीको माया 
नेपाली टोली अहिले एसोसिएट्स समूहको अग्रणी टोलीमै पर्ने पुबुदुको भनाई छ । नेपाल भन्दा माथिल्लो श्रेणीमा टेस्ट तथा एक दिवसीय वरियताका टोलीहरु छन् । यसबाहेक अफगानिस्तान, आयरल्याण्ड लगायतका केही टोलीहरु अलिक बलियो रुपमा अघि आएका छन् । तर, सीप र कौशलको हिसाबले नेपाली टोली कमजोर छैन । अनुभवले मात्रै नेपाली टोली पछि छ । 
 
नेपालमा स्तरीय ब्याट्सम्यान र बलर छन् । फिल्डिङ चुस्त छ । यो टोलीलाई जति एक्सपोजर दियो त्यति राम्रो हुने उनको विश्वास छ । अनुभवि राष्ट्रहरुसंग खेल्ने अवसर मिलाउने प्रयत्न क्यानले गर्नुपर्दछ ।  जस्तै, भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका जस्ता छिमेकी देशको घरेलु क्रिकेटमा नेपाली खेलाडीले प्रवेश पाउने व्यवस्था मिलाउनुपर्दछ । 
 
नेपालको ब्याटिङमा स्तरीय भएर पनि अलिकति पछाडि छ । जसको कारण नियमित प्रतिस्पर्धाको कमि अर्थात उपयुक्त खेल मैदान र खेलाडी व्यस्तता नै हो । नेपाल त्यति व्यस्त हुन सकेको छैन । दुई–तीन महिनामा एउटा प्रतियोगिता खेल्न पाइन्छ । त्यस बीचमा पनि खेलाडीहरु फुर्सदमा हुन्छन् । घरेलु प्रतियोगिताहरु शून्य छन् । त्यसैले ब्याट्सम्यानहरु आफ्नो लयबाट विचलित हुन्छन् ।
 
खेलाडीहरुलाई व्यस्त राख्न घरेलु प्रतियोगिता आवश्यक छन् । क्यानले खासै ध्यान दिन सकेको छैन । पुवुदु सुनाउँछन्–नेपाल आएर राष्ट्रिय टोलीलाई हेरिसकेपछि आफुले यो टोली डिभिजन ४ होइन, डिभिजन १ को हकदार छ र अहिलेकै अवस्थामा पनि विश्वकप खेल्न सक्षम छ भन्ने ठानिसकेका थिँए । बाहिरी वातावरण ठीक भयो भने यो टोलीलाई एक दिवसीय वरियता दिलाउन सक्छु । कारण बस यो लक्ष्यमा असफल भएँ । सो पराजयले नेपाली क्रिकेटलाई कम्तिमा चार वर्ष पछाडि धकेलेको छ । आफ्नो प्रशिक्षण कालको सबैभन्दा निराशाजनक क्षण भनेकै यही हो–पुबुदुले भने ।  उनको सबैभन्दा उत्साहजनक क्षण विश्वकप टि–२० मा नेपालको सहभागिता र प्रदर्शन नै हो । 
 
पारसको कप्तानीको बयान 
नेपाली क्रिकेटलाई सफलता दिलाउन कप्तान पारस खड्काको सबैभन्दा ठूलो भूमिका छ । हरेक प्रशिक्षकको सपना भनेकै पारसजस्तो कप्तान पाउनु हो । उनी क्याप्टेका रुपमा जति नेतृत्वदायी छन् । सबै प्लेयर उत्तिकै पूर्ण छन् । ब्याटिङ, बलिङ र फिल्डिङ तीनवटै फिल्डमा उनले टोलीलाई प्रेरणा दिन सक्छन् ।
 
उनले पारसलाई एसोसिएट्स राष्ट्रहरुमध्येकै उत्कृष्ट कप्तान भनेका छन् । आफुले बयान गरेको भन्दा आइसीसीका अफिसियल र प्रशिक्षकहरुको विश्लेषणमा अझ बढी शक्ति र अर्थ रहेको उनले सुनाए । अझै धेरै वर्षसम्म नेपाली टोलीलाई पारस नेतृत्व आवश्यक छ । उनीसंग धेरै क्रिकेट बाँकी रहेको जिकिर गर्छन उनी । अहिलेसम्म कुनै खेलाडीमा पारसको जस्तो नेतृत्व क्षमता देखेको छैन ।
 
भविष्यका खेलाडीको कुरा गर्दा सागर पुनको नाम अर्थपूर्ण छ । उनी केही समयदेखि राष्ट्रिय टोलीमा छन् । भविष्यमा पारस, ज्ञानेन्द्र र सरदको स्थान कब्जा गर्न सक्छन् । पछिल्ला म्याचहरुमा तेस्रो नम्बरमा खेलाउनुको अर्थ पनि भविश्यका लागि तयार पार्नु नै हो । पछिल्ला केही म्याचमा उनले आफू विस्तारै लयमा आइरहेको संकेत देखाएका छन् । भविष्यका प्रशिक्षकले उनलाई कसरी उपयोग गर्छन् त्यो नै महत्वपूर्ण हो । 
 
टोलीमा पारस, ज्ञानेन्द्र र शरदको ब्याटिङ धेरै महत्वपूर्ण छ । उनीहरु जत्तिकै प्रतिभा भएका अरु ब्याट्सम्यानरु पनि छन् । तर, बढी अनुभवी भएकाले उनीहरुको प्रदर्शन धेरै उतारचढाब हुँदैन । नेपालको मुख्य हतियार भनेको स्पिन बलिङ हो । बसन्त रेग्मी र शक्ति गौचनको स्पिन जोडी एसोसिएट्स राष्ट्रकै उत्कृष्ट मानिन्छ । फास्ट बलिङतर्फ अनुभवको अलिकति कमि छ ।
 
यसअघिको वहिर्गमन
 
यसअघि लगभग नेपाल नफर्किने मनस्थितिमा क्यानाडातिर हानिएका थिए पुबुदु । त्यतिबेला क्यानले करार नविकरण नगरी ३ महिनाका लागि थमौती  गरेको थियो । उक्त अवधि सकिए पछि पनि करार नवीकरण गर्ने संकेत नआएपछि आफु क्यानाडा हानिएको उनी सुनाउँछन् । 
त्यतिबेला बढी पारिश्रमिक मागेकैले करार नवीकरण नभएको भन्ने झुटो प्रचार भयो । जसले दुःखी बनायो । नेपालमा प्रशिक्षण गर्दा कहिल्यै सेवा सुविधालाई विषय नबनाएको उनले बताए । क्यानडाले नेपालभन्दा दोब्बर तलबको अफर गरेको तर आफु नेपाली टोली छोडेर जान तयार नभएको पुबुदुको भनाई छ । क्यानसंग रकम वार्गेनिङ्ग गरेको कुनै परिवेश छैन ।
 
क्यानकै निर्णयानुसार जति दियो त्यतिनै स्वीकारेको सुनाए पुबुदुले । क्यानले थप्न नचाहेको करार सरकारी बलले नै नवीकरण भएपछि हाल सम्म  नेपाल बस्ने वाताबरण बन्यो । अब जाँदै छु । पारिवारिक भेटको प्रतिक्षामा छु । अबको सपना पुरा होला नहोला तर नेपाली टोलीको भविष्य निश्चित छ । 
 

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ