दलभित्रको सामन्ती सोचको बारेमा लेखनाथ न्यौपानेको टिप्पणी

न संसदीय इतिहास दोहोर्याएर जितिन्छ न त हतारोको शसस्त्र संघर्ष दोहोर्याएर ! 

प्रकाशित मिति : २०७५ चैत १ शुक्रबार
लेखनाथ न्यौपाने

काठमाडौं I चालीस र पचासबीचको दशक (सन् १९८० देखि १९९०) मा विश्वका ८१ देशमा वहुदलीय संसदीय व्यवस्था स्थापना भएको तथ्याङ्कले देखाउछ तर ४७ देशमा मात्रै यो व्यवस्थाले निरन्तरता पायो । बाँकी देशहरुमा समयक्रमसँगै संसदीय वहुदलीय व्यवस्था विस्थापित भयो । 

राजनीतिक दल र नेताहरु सफल भए कि असफल हुँदैछन् ? यो वहसको अर्को पेचिलो विषय हो । दलीय व्यवस्थामा पैदा हुने सबै समस्याहरु दल र तिनका अगुवाहरुले व्यापक छलफलद्वारा समाधान गर्न सक्दा सामान्यत सफलता मान्न सकिन्छ तर श्रृंखला ठीक उल्टो देखिने संकेत छ । अलोकप्रियताको ओरालो लागेका संसदीय दल र दलका अगुवाहरुको असक्षमताको कारण देश नै असफल हुने हो कि भन्ने आंशका बाक्लिदो छ । 

राष्ट्र सामु खडा भएका समस्याहरु समाधान गर्न नसक्नुमा दलका अगुवाहरुभित्र जमेर बसेको सामान्ती सोंच र कार्यशैली हो । हरेक दल र नेताहरुमा जमिन्दारी शैली हावी छ । मैलै भनेपछि बाँकी सबैले मान्नै पर्छ भन्ने तरिका सामान्तवादी तरिका हो जुन समस्या समाधानको बाधक बन्दै आएको छ । समस्या समाधानको लागि छलफलको घेरा फराकिलो बनाउन नचाहने वा मुद्दासँग सम्वन्धित सरोकारवाला शक्ति वा दललाई स्वीकार नगर्ने प्रवृति घोर सामान्ती प्रवृति हो । दल भित्रै वहुसंख्यक सदस्यहरुलाई छलफलद्वारा सहमतिमा लिन नसक्ने पार्टी नेताहरुले देशलाई कसरी सही नेतृत्व देलान ?

संसदीय मुलधारका दुई दल मध्ये काँग्रेसले वि सं. २००७, २०१८ र २०२९ गरी तीन पटक शसस्त्र आन्दोलनको नेतृत्व गरेको र झापाली (हिजोको एमाले) ले २०२८ सालमा झापाबाट वर्ग शत्रु खत्तम पार्ने भन्दै बन्दुक उठाएको हो । हिजोको माओवादीले त दश वर्ष शसस्त्र युद्ध (जनयुद्ध) को नेतृत्व गरेर संसदीय राजनीतिमा फर्किएर यो ठाँउमा आइपुगेको यथार्थ सेलाएको विषय होइन । इतिहासमा चलेका शसस्त्र आन्दोलनका कारण गम्भीरतापूर्वक खोजिएन भने नेपालमा फेरि शसस्त्र युद्धसहितको राजनीतिक आन्दोलन चल्ने पक्का छ । भलै त्यस्तो आन्दोलन सफल होला कि नहोला अर्को विषय हो ।  

सन्किएर वा हतारमा होइन, धैर्यता र गम्भीरतापर्वक सोंचौ कि इतिहासमा हाम्रै नेतृत्वमा राजनीतिक शसस्त्र आन्दोलन के उद्देश्यका लागि भए, अब यसको संभावना कत्तिको छ र संभावित यस्ता आन्दोलनलाई आजै कसरी संबोधन गर्ने भन्ने चेतना, जिम्मेवारीवोध र पहल हुनु पर्दछ । न कि कुनै तत्वको नाम दिएर  कसैलाई पुनः युद्धमा जबर्जस्ती धकेल्ने घृष्टता गरिनु कदापि मुलुकका लागि हितकर हुनेछैन । इतिहासका शसस्त्र आन्दोलनहरु मुख्यतः जनयुद्ध के का लागि थियो र के प्राप्त भयो भन्ने विषयलाई गहिरोसँग बुझिएन र निकास निकाल्ने प्रयत्न भएन भने डरलाग्दो अशान्तिको विजारोपण हुँदैछ । यसकारण विषयको गम्भीरतालाई बुझ्ने कोसिस गरौं । सामन्ती शैलीले समस्या समाधान गर्न सक्दैन । साथै यो परम्परागत संसदीय प्रणालीले हामीलाई समाजवादतिर लैजादैन । त्यसकारण नयाँ राजनीतिक प्रणाली स्थापनाको जगमा समाजवादतिर सोझिन छलफलको घेरालाई फराकिलो बनाऔं ।

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ