इस्लामावाद । पाकिस्तान राष्ट्रिय ऋणमा भएको विशाल वृद्धि, राष्ट्रिय स्रोतको बरबादी, बढ्दो जनसङ्ख्या, बढ्दो बेरोजगारी, कमजोर स्वास्थ्य र शिक्षा सुविधाहरूको बोझलगायतका सङ्कट र चुनौतीका साथ नयाँ वर्ष २०२२ मा प्रवेश गरेको छ। 

विश्व बैङ्क, एसबीपी, युनिसेफ, आर्थिक सर्वेक्षण, अन्तर्राष्ट्रिय मधुमेह महासङ्घ र यूएनएडको तथ्याङ्क अनुसार, पाकिस्तान विश्व बैङ्कको ऋण सेवा निलम्बन पहलका लागि योग्य १० मुलुकमध्ये सबैभन्दा बढी बाह्य ऋण भएको मुलुकको सूचीमा पर्छ। पाकिस्तानपछि नाइजेरिया, बङ्गलादेश, अंगोला, केन्या, मङ्गोलिया, उज्बेकिस्तान, घाना, इथियोपिया र जाम्बिया परेका छन्। पाकिस्तानको बाह्य ऋण १२७ अर्ब डलर छ।

पाकिस्तानले आफ्नो खर्च धान्न दैनिक १४ अर्ब रुपैयाँ ऋण लिइरहेको छ र यसको आन्तरिक र बाह्य ऋण २८० अर्ब डलर अर्थात् ५० हजार अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। जुन कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ९४ प्रतिशत हो। पाकिस्तानको वर्तमान सरकारले आफ्नो कार्यकालमा १२७ अर्ब डलरको ऋण बढ्दै २० हजार अर्ब रुपैयाँ थपेको छ ।

ऊर्जा सङ्कट र सार्वजनिक क्षेत्रका उद्यमले अर्थतन्त्रमा अपूरणीय क्षति पुर्‍याइरहेको छ। पाकिस्तानको सर्कुलर डेट जुन करिब १२०० देखि २५०० अर्ब रुपैयाँ वार्षिक बजेट बराबर छ।

पाकिस्तानको प्रति व्यक्ति जिडिपी एक हजार ५४२ डलर छ र यो विश्वमा १८१ औँ स्थानमा छ। जहाँसम्म क्रय शक्ति प्रतिव्यक्ति ५ हजार ९६२ डलर छ र यो मापदण्ड अनुसार, पाकिस्तान विश्वमा १७४ औँ स्थानमा छ। जनसङ्ख्या वृद्धिले स्रोतहरूमा दबाब दिइरहेको छ र पाकिस्तान लगभग २२ मिलियन जनसङ्ख्या गरिबीको रेखा मुनी भएको विश्वको पाँचौँ सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको देश हो।

एसियाका ५५ धेरै जनसङ्ख्या भएका देशहरूमध्ये पाकिस्तान दुई प्रतिशतको जनसङ्ख्या वृद्धि दरका साथ चौथो स्थानमा छ। सन् २०५० सम्ममा पाकिस्तानको जनसङ्ख्या तीन अर्ब ५० करोड पुग्ने अनुमान गरिएको छ र देशको शुद्ध वृद्धि नकारात्मक छ। यसको अर्थ मुलुकले बढ्दो जनसङ्ख्याको अनुपातमा स्रोत जुटाउन सकेको छैन।

आर्थिक सर्वेक्षण २०२०-२१ अनुसार पाकिस्तानमा साक्षरता दर ६० प्रतिशतभन्दा बढी हुन सकेको छैन। सन् २०१९-२० मा शैक्षिक खर्च २९.६ प्रतिशतले घटेको थियो । आर्थिक सर्वेक्षणले ग्रामीण क्षेत्रको तुलनामा सहरी क्षेत्रमा साक्षरता दर बढी रहेको जनाएको छ। सहरमा ७४ प्रतिशत र ग्रामीण क्षेत्रमा ५२ प्रतिशत साक्षरता दर छ। 

युनिसेफका अनुसार एक हजार नवजात शिशुमध्ये ५९ जन्मेको एक वर्षभित्रै मर्छन्। प्रत्येक वर्ष ५ हजार २५० बालबालिकामा बीटा थालासेमिया रोग लागेको छ। मधुमेहको मामिलामा चीन र भारतपछि पाकिस्तान तेस्रो नम्बरमा छ। संयुक्त राष्ट्र एड्सका अनुसार पाकिस्तानमा २,००,००० एड्सका बिरामी छन्। जसमध्ये ३२ प्रतिशत महिला र ३ प्रतिशत बालबालिका रहेका छन्। यस्तो अवस्थामा नयाँ वर्षले अर्थतन्त्रमा सुधारका साथै यी समस्यामा कमी आउने सुसमाचार पनि दिन्छ प्रश्न उठेको छ ।