काठमाडौँ। नवप्रवर्तन र नवीनताद्वारा प्रेरित आर्थिक वृद्धिको व्याख्या गर्ने असाधारण योगदानका लागि प्रख्यात अर्थशास्त्रीहरू जोएल मोकिर, फिलिप अघियन र पिटर होविटलाई यस वर्षको अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल स्मारक पुरस्कार प्रदान गरिएको छ।
मोकिर अमेरिकाको नर्थवेस्टर्न विश्वविद्यालय, अघियन फ्रान्सको कलेज डे फ्रान्स र लन्डन स्कूल अफ इकोनोमिक्स, तथा होविट अमेरिकाकै ब्राउन विश्वविद्यालयसँग आबद्ध छन्।
नोबेल समितिले विज्ञप्तिमा उल्लेख गरेअनुसार, मोकिरले आविष्कारहरू कसरी आत्म–उत्पादन प्रक्रियामा एकअर्कालाई प्रोत्साहित गर्छन् भन्ने देखाएका छन्। उनको शोधले के काम गर्छ भन्ने मात्रै नभई, किन गर्छ भन्ने वैज्ञानिक स्पष्टीकरणको आवश्यकतालाई पनि औंल्याएको छ।
त्यस्तै, अघियन र होविटले सन् १९९२ मा प्रकाशित एक प्रसिद्ध शोधपत्रमार्फत निरन्तर आर्थिक वृद्धिको संयन्त्र स्पष्ट पारेका छन्। उनीहरूले ‘रचनात्मक विनाश’ को अवधारणामा आधारित गणितीय मोडेल विकास गरेका छन्। यस अवधारणामा नयाँ र उन्नत उत्पादन बजारमा प्रवेश गर्दा पुराना उत्पादन र तिनका कम्पनीहरू प्रतिस्थापित हुने प्रक्रिया समावेश छ।
अर्थशास्त्र पुरस्कार समितिका अध्यक्ष प्राध्यापक ह्यासलरले आर्थिक वृद्धि कुनै सहज विषय नभएको बताउँदै अर्थतन्त्र स्थिरतामा नफँसियोस् भन्नका लागि रचनात्मक विनाशका संयन्त्रहरूलाई समर्थन गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका छन्।
औपचारिक रूपमा ‘अल्फ्रेड नोबेलको सम्झनामा आर्थिक विज्ञानमा बैंक अफ स्विडेन पुरस्कार’ भनिने यो सम्मान सन् १९६८ मा स्विडेनको केन्द्रीय बैंकले स्थापना गरेको हो। यसको घोषणा अन्य नोबेल पुरस्कारहरूसँगै भए पनि प्राविधिक रूपमा यसलाई नोबेल पुरस्कार मानिँदैन। गत हप्तासम्म चिकित्सा, भौतिक विज्ञान, रसायन विज्ञान, साहित्य र शान्तिका नोबेल पुरस्कारहरूको घोषणा भइसकेको छ।
