काठमाडौँ । संयुक्त राज्य अमेरिकासँग सम्भावित ऐतिहासिक शान्ति सम्झौताको चर्चा विश्वभर तीव्र भइरहेका बेला इरानभित्र भने त्यसको कडा आन्तरिक विरोध र आन्दोलन चर्किएको छ। उत्तरपूर्वी इरानी सहर मशहदमा रहेको विदेश मन्त्रालयको क्षेत्रीय कार्यालय बाहिर दर्जनौँ प्रदर्शनकारीहरूले सडकमा उत्रिएर सम्भावित सम्झौताविरुद्ध नाराबाजी गरेका छन्। उनीहरूले इरानका शीर्ष कूटनीतिज्ञ एवं विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीको तत्काल राजीनामा समेत माग गरेका छन्।

इरानी समाचार संस्था ‘फार्स’ ले सार्वजनिक गरेको भिडियो दृश्यहरूमा कालो पोसाक लगाएका महिलासहित ठुलो सङ्ख्याका प्रदर्शनकारीहरू रातो र कालो झन्डा बोकेर विदेश मन्त्रालयको कार्यालय अगाडि उग्र रूपमा भेला भएको देखिन्छ। प्रदर्शनमा सहभागीहरूले ‘अराघची, राजीनामा देऊ’ र ‘घुसपेठीहरू मूर्दावाद’ जस्ता कडा राजनीतिक नाराहरू लगाएका थिए।

यस देशव्यापी असन्तुष्टिको मुख्य पृष्ठभूमि विदेशमन्त्री अराघचीले हालै सरकारी राज्य टेलिभिजनमा दिएको एक अन्तर्वार्तालाई मानिएको छ। उक्त अन्तर्वार्तामा उनले अमेरिकासँग हुन लागेको सम्भावित सम्झौताका केही संवेदनशील पक्षहरूबारे सङ्केत गरेका थिए, जसले इरानको कट्टपन्थी वृत्त र देशभित्रको राजनीतिक बहसलाई थप उत्तेजित बनाएको छ।

सम्झौताका विरोधीहरूका अनुसार प्रस्तावित कूटनीतिक व्यवस्था इरानको दीर्घकालीन रणनीतिक हितविपरीत हुन सक्छ। यस सम्झौताले विश्वकै प्रमुख व्यापारिक मार्ग मानिएको ‘हर्मुज जलमार्ग’ माथिको तेहरानको एकलौटी सैन्य तथा राजनीतिक प्रभावलाई निकै कमजोर पार्ने र इरानी वार्ताकारहरूले अमेरिकी दबाबमा आएर अत्यधिक रियायत (सम्झौता) दिएको कट्टरपन्थी प्रदर्शनकारीहरूको तर्क छ।

विशेष गरी, सम्भावित सम्झौतामार्फत इरानी बन्दरगाहमाथि अमेरिकाले लाद्दै आएको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउने प्रावधान समावेश हुन सक्ने जानकारी बाहिरिएपछि यो असन्तुष्टि थप चर्किएको हो। अमेरिका र इरानबीच हर्मुज जलमार्गको नियन्त्रण र सुरक्षा लामो समयदेखि सैन्य विवादको केन्द्रमा रहँदै आएको छ। विदेशमन्त्री अराघचीले अन्तर्वार्ताका क्रममा “हर्मुज जलमार्गको प्रशासन अब पहिले जस्तै रहने छैन” भन्दै उक्त जलमार्ग इरानको ‘प्रतिरोधको प्रमुख साधन’ मध्ये एक भएको स्वीकार गरेका थिए, जसलाई प्रदर्शनकारीहरूले आत्मसमर्पणको रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यसैबिच सामाजिक सञ्जालमा प्रसारित केही अप्रमाणित भिडियोहरूले राजधानी तेहरानस्थित विदेश मन्त्रालयको केन्द्रीय मुख्यालय बाहिर पनि यस्तै खालका शक्तिशाली प्रदर्शनहरू भइरहेको दाबी गरेका छन्। ती दृश्यहरूमा प्रदर्शनकारीहरूले विदेशमन्त्री अराघचीका साथै इरानी संसद्का अध्यक्ष (सभामुख) मोहम्मद बाघेर गालिबफको समेत राजीनामा माग गर्दै नाराबाजी गरेको देखिएको छ। सभामुख गालिबफ पनि यस गोप्य वार्ता प्रक्रियामा प्रत्यक्ष संलग्न रहेको बताइएको छ।

सडकमा विरोध चर्किए पनि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प तथा प्रमुख मध्यस्थकर्ता राष्ट्र पाकिस्तानका अधिकारीहरूले भने सम्झौता छिट्टै अन्तिम रूपमा टुङ्गिने दाबी गरिरहेका छन्। इस्लामाबाद (पाकिस्तान) ले आज आइतबार नै दुवै देशबिच विद्युतीय हस्ताक्षर मार्फत सम्झौता सम्पन्न हुन सक्ने बलियो सङ्केत गरेको छ।

तर, आन्तरिक दबाब र विरोध झेलिरहेको तेहरानले भने सम्झौताको समयसीमाबारे निकै सावधानी अपनाएको देखिन्छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले सम्झौता तत्काल भइहाल्ने अन्तर्राष्ट्रिय दाबीहरूलाई कम महत्त्व दिँदै भनेका छन्, “यो भोलिपल्टै (आइतबार) भइहाल्ने विषय होइन।” यद्यपि, उनले आगामी केही दिनहरूभित्रै सम्झौताले औपचारिक रूप लिन सक्ने सम्भावनालाई भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेका छैनन्।