आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न चीन र कतारको खेलकुद राजनीति

कतारले पीएसजी किन्नु र चीनले क्यामरुनमा स्टेडियम बनाउनुले कस्तो अर्थ राख्ला ?

सिमोन चाडविक प्रकाशित मिति : २०७५ असोज १० बुधबार

कतार र चीनको आँखा अहिले विश्वकप फुटबल तथा शीतकालीन ओलम्पिकमा केन्द्रित छ । दुवै मुलुकहरुले उक्त प्रतियोगिताका लागि उल्लेख्य रकम खर्च गरिरहेका छन् । यद्यपि यी प्रतियोगिताहरु खेलको मैदानको लागि भन्दा पनि मुलुकको स्वार्थका लागि प्रयोग हुनसक्ने विश्लेषकहरुले बताएका छन् । 

एसियन खेलकुदलाई सन् २०२२ निकै महत्वपूर्ण वर्ष हुनसक्ने देखिन्छ । एसियाको पश्चिममा रहेको कतार विश्वकप फुटबलको आयोजना गदैछ भने चीन शीतकालीन ओलम्पिकको तयारीमा जुटेको छ । यसअघि सन् २००८ मा चीनले ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकको आयोजना गरेको थियो । यी दुवै प्रतियोगिताहरु सम्बन्धित मुलुकहरुका लागि निकै ठुलो प्रतियोगिता हो । उनीहरुले यो प्रतियोगितालाई आधार मान्दै गरेको खर्चले पनि यसको पुष्टि गर्छ ।

कतारले गर्न लागेको विश्वकप धेरैको चासोको विषय बन्न पुगेको छ । कतारको सरकारले स्डेडियम निर्माण तथा अन्य प्रतियोगिताको आवश्यक कामका लागि दुई खर्ब अमेरिकी डलरबराबरको रकम खर्च गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । चीनले पनि शीतकालीन ओलम्पिकका लागि ४० अर्ब डलरबराबरकोरकम खर्च गर्दैछ । चीनको खर्च कतारको तुलनामा निकै कम हो तर शीतकालीन ओलम्पिकका लागि गर्न लागिएको अहिलेसम्मकै सबैभन्दा धेरै रकम हो । 

खेल अब खेलमात्र रहेन

अहिले आयोजना हुन गइरहेको प्रतियोगिताहरुले उक्त प्रतियोगिताहरुको वास्तविक शक्ति के हो भन्ने कुरालाई उजागर गर्न सक्छ । त्यसका साथै यसबाट खेलकुदको माध्यमबाट हुने राजनीतिक अभ्यास पनि गर्नका लागि सहयोग पुग्ने देखिन्छ । यो प्रतियोगितामा राखिएका लक्ष्यहरु कुन हदसम्म पूरा हुन्छन् भन्ने त भविष्यमा देखिएला तर अहिले दुई मुलुकहरुले अत्यधिक मात्रामा खेलकुदमा लगानी गरिरहेका छन् । 

अहिले अत्यधिक मात्रामा खेलकुदमा लगानी गरेसँगै उनीहरुको लगानीको विषयमा पनि प्रश्न चिह्न खडा भएको छ । त्यसका साथै कतार र चीनले आयोजना गर्न लागेका उक्त प्रतियोगिताहरुको बीचमा समानताहरुको पनि खोजी हुन थालेको छ । 

चीन र कतारको आर्थिक सुधार पछिल्लो दुई दशकमा निकै महत्वपूर्ण रहेको छ । यो अवधिमा चीनले विश्वको सबैभन्दा धेरै आर्थिक वृद्धिदरको नतिजा हासिल गरेको थियो । साथै कतार प्रतिव्यक्ति आयको हिसाबमा विश्वको सबैभन्दा धनी मुलुक हो । विभिन्न किसिमको कमजोरीहरुको बाबजुद कतारले सन् २०३० सम्मको राष्ट्रिय योजनाअनुसार खेलकुदमा लगानीको योजना ल्याएको हो । साथै चीनले पनि सोही नीतिलाई सन् २०२५ सम्म अघि बढाउने बताएको छ । 

कुनै न कुनै हिसाबमा हेर्ने हो भने खेलकुदमा यस किसिमको महत्वपूर्ण लगानीको योजनालाई दुई मुलुकहरुलाई निकै फाइदा हुने बताइएको छ । यसले राष्ट्रिय हिसाबमा कतार र चीनलाई महत्वपूर्ण फाइदा हुनसक्ने देखिन्छ । त्यसका साथै खेलकुदको माध्यमबाट आर्थिक तथा औद्यागिक विकासमा पनि महत्वपूर्ण सहयोग पुग्नसक्छ । त्यसैले यसलाई प्रतिस्पर्धात्मक फाइदाको रुपमा लिइन्छ । यद्यपि आधारभूतरुपमा चीन र कतारको स्वभावको हिसाबको हिसाबमा भने वास्तविक स्रोतको समस्यामा रहेको देखिएको छ । विशेषगरी, जमिन, श्रम, पुँजी र संस्थाहरुजस्ता स्रोतहरुको निकै महत्वपूर्ण मानिन्छन् । यद्यपि यी मुलुकहरुसँग उत्पादनशील सम्पत्ति रहेको छ, जसले भने उक्त प्रतियोगितालाई सहयोग पुर्‍याउन सक्छ । 

स्रोत व्यवस्थापनको लागि खेलकुद राजनीति

दुई मुलुकहरुले अहिले आयोजना गर्न लागेको प्रतियोगितामा दिमाग, ब्राण्ड, राजनीतिक प्रभाव, कूटनीतिक चाललगायतका कुराहरु निकै महत्वपूर्ण हुनसक्ने देखिन्छ । विभिन्न किसिमका स्रोतहरुको उचित प्रयोग गर्नसक्ने मुलुकले नै महत्वपूर्ण फाइदा तथा शक्ति हासिल गर्नसक्ने बताइएको छ । अहिले कतार र चीन दुवैलाई आफुनो स्रोतहरुको उचित प्रयोग गर्ने मामिलामा केही ठुलो चुनौतीहरु पनि रहेका छन् । कुनै एक स्रोतको प्रयोग गर्दा अर्कोको अभाव हुने अवस्था यी दुई मुलुकहरुमा रहेको छ । कतारमा उल्लेख्यमात्रामा कार्बन इन्धनको भण्डारण रहेको छ । विशेषगरी ग्यास भण्डारणमा कतार अगाडि रहेको छ । सन् २०२४ सम्मको अवधिमा कतार विश्वको सबैभन्दा ठुलो ग्यास निर्यातकर्ता मुलुक बन्नसक्ने देखिएको छ । 

यद्यपि मुलुकको इतिहास, स्थान, वातावरण र औद्योगिक विकासको क्षेत्रमा केन्द्रित छन् । जसले उनीहरु आर्थिक विकासका लागि मात्र अघि बढिरहेको देखाउँछ । यस्तोमा अहिलेको योजनाले भने उनीहरु क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापीरुपमा आफ्नो प्रभाव पनि विस्तारको दिशामा बढेको देखिन्छ । चीनको हकमा भन्ने हो भने उसलाई जनशक्तिको अभाव छैन । विश्वको सबैभन्दा धेरै जनसंख्या रहेको मुलुकको लागि यो स्वाभाविक पनि हो र उसका धेरै जनशक्ति शिक्षित पनि छन् । 

प्राकृतिक स्रोतहरुको हिसाबमा भन्ने हो भने चीनलाई पनि केही फाइदा देखिन्छ । यद्यपि चीनलाई प्राकृतिक स्रोतहरुको मामिलामा आफैंलाई पूरा गर्न समस्या देखिन्छ । यसको अर्थ चीनले आफ्नो तेल, ग्यास र खानाको आपूर्तिको सुनिश्चितता उसले गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तोमा चीन र कतार दुवैलाई आफ्नो मुलुकको अवस्थामा सुधारका लागि बाह्य मुलुकहरुसँग सहयोग लिनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ । खेलकुदमा अहिले गरिएको लगानी उक्त विषयहरुभन्दा बाहिरको कुरा हो तर यसको सम्बन्ध उनीहरुले भोगिरहेको चुनौतीहरुसँग प्रत्यक्षरुपमा रहेको देखिन्छ । 

कतारको खेलकुदको लगानीले भने केही नयाँ कुराको संकेत गरेको छ । उदाहरणका लागि, कतार स्पोर्ट्स इनभेष्ट भन्ने कतारको खेलकुदमा लगानी गर्ने कम्पनीले फ्रान्सको पेरिस सेन्ट जर्मन (पीएसजी) खरिद गरेको छ । सन् २०११मा कतारले उक्त क्लब खरिद गरेको हो । अहिले पिऐसजी फुटबल क्लबहरुमा सबैभन्दा बढी आम्दानी गर्नेमा छैठौं वरीयतामा पर्छ । 

खेलकुद अब खेलकुद मात्र रहेन आम्दानीको श्रोत पनि हुनथालेको छ र सँगसँगै राजनीति र कूटनीतिको माध्यम पनि भएको छ । आफ्नो शक्ति प्रदर्शनका रुपमा पिएसजीले ब्राजिलका खेलाडी नेयमारलाई अत्यधिक मूल्य हालेर क्लबमा भित्र्याएको थियो । नेयमार विश्वका बैभन्दा महंगा खेलाडी भएका छन् ।

त्यसका साथै कतार एयरवेजले फिफामा प्रायोजन पनि गरेको छ । यसले कतार फुटबलको माध्यमबाट आफ्नो शक्ति प्रदर्शनको खेलमा लागेको देखिन्छ  यसले आगामी दिनमा कतारलाई पनि दुबईजस्तै खेलकुदमैत्री क्षेत्रको रुपमा विकास गर्नसक्ने देखिन्छ । यसले राजनीतिक तथा समाजिक हिसाबमा पनि कतारलाई फाइदा पुग्नसक्ने देखिन्छ । साथै केही फुटबल क्लबहरुको आँखा कतारमा पर्नुले पनि उसलाई महत्वपूर्ण सहयोग पुग्नसक्ने देखिन्छ । 

चीनले भने अफ्रिकामा स्टेडियम कूटनीतिको चाल खेलिरहेको छ । उसले सवारीसाधन तथा प्राकृतिक स्रोतहरुको प्रयोग गरिरहेको छ । सन् २०१९ मा क्यामरुनमा अफ्रिकी कप अफ नेसन्स हुँदैछ । जसमा चीनले पनि महत्वपूर्ण सहयोग गर्नेछ । यदि चीनले अफ्रिकामा यो कप आयोजना गराउन सकेको खण्डमा अफ्रिकाको करिब आधार तेलमा चीनको हिस्सा हुनेछ । यसले स्पष्ट के देखाउँछ भने चीनले अफ्रिकाको स्टेडियममा भन्दा पनि अफ्रिकाको तेलमा लगानी गरिरहेको बुझिन्छ । 

सबै कुराको विवरण हेर्ने हो भने कतार तथा चीन आधारभूत स्रोतहरुको प्रयोग सुरक्षित गर्ने दिशामा अघि बढिरहेका छन् । साथै यसले उनीहरुमा प्रतिस्पर्धाको फाइदा पनि पुगेको देखिन्छ । 
(इकोनोमिक फोरमबाट भावानुवादित)

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ