यसकारण सम्भव छैन तत्काल नेपालमा भारतीय प्रभाव

भारत भने सम्बन्ध सुधार्ने प्रयासमा

अन्तर्राष्ट्रिय ब्यूराे, प्रकाशित मिति : २०७३ माघ २४ सोमबार
तस्वीर : हाम्राकुरा
काठमाडौं । झट्ट सुन्दा अचम्म पनि लाग्न सक्छ नेपाल पछिल्लो समय भारतीय प्रभावबाट हटेर चीनसँग सम्बन्ध सुधार्न थलिसकेको छ । यो कुनै चियाँ गफ र नशाको तालमा भनिएको कुरा नभएर एशिया प्रशान्त क्षेत्रका विविध घटनाहरुको विश्लेषणत्मक समाचार प्रस्तुत गर्ने जापानी अनलाईन द डिप्लोम्याटले गरेको विश्लेषण हो । 
 
केपी ओली नेतृत्वको सरकारको बहिर्गमनसँगै बनेको पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारलाई भारतीय योजना बमोजिम बनेको र भारतीय शासकहरुको डिजाईनमा बनाईएको भनेरसमेत यावत लान्छनाहरु लगाईने गरेको छ । हुन पनि यो तर्कमा चीनले देखाएको व्यवहारले समेत थप पुष्टि गरेको छ । 
 
अहिलेको सरकारसँग सन्तुष्ट नभएर नै चीनका राष्ट्रपति सि जिङपिङको पूर्व निर्धारित नेपाल भ्रमण समेत सरकार परिवर्तन पछि स्थगित भयो । तर कसरी अझै पनि नेपाल भारतको प्रभावबाट उम्किसकेको विश्लेषण गर्न सकिन्छ ?
 
गत वर्ष भारतले नेपालमाथि लगाएको नाकाबन्दीकै कारण नेपाल भारतको पञ्जाबाट उम्किसकेको विश्लेषण डिप्लोम्याट्सको छ । अनलाईनको ‘आफ्टर द ब्लकेजः चाईना पुस इनटु नेपाल’ शीर्षकमा प्रकाशित समाचार विश्लेषणमा बताईएको छ कि ‘२०१५ को सेप्टेम्बरदेखि २०१६ फेब्रुअरीसम्म भारतले नेपालमाथि लगाएको नाकाबन्दीका कारण नेपालका उच्च निजामती सेवाका व्यक्तिहरुले समेत भारतलाई अलिकति पनि जिम्मेवारी नभएको मुलुकको रुपमा चिन्न थालिसकेका छन् । यसले पनि पुष्टि गरेको छ कि भारतलाई नेपालको नाकाबन्दी धेरै महंगो सावित भईसकेको छ ।’ 
 
किन महंगो पर्यो भारतलाई नेपालमाथिको नाकाबन्दी ? 
नेपालमा अहिले शासकहरुलाई जति भारतीय डिजाईनको भनिएपनि नेपाली जनताहरुमा भने भर्खरका स्कूले बच्चादेखि ६ दशक विताईसकेकाहरुसम्ममा भारतप्रति आक्रोश भाव पैदा भएको छ । पहिलेदेखि नै नेपाली आम सञ्चार माध्यमहरुले दिएका विभिन्न समाचारहरुबाट मात्रै त सिर्जित भएको भारत विरोधि भावना अझ नाकाबन्दी पछि त झनै चुलिएर आएको छ । 
 
तर, भारतले नेपालमाथि नाकाबन्दी लगाएको यो पहिलो घटना भने होईन । यस अघि पनि पटकपटक नाकाबन्दी गरेको भारतको लागि यही नाकाबन्दी चाहिँ किन महंगो पर्न आयो त ? 
 
नेपालका विशिष्ठ कूटनीतिज्ञलाई उद्दृत गर्दै डिप्लोम्याट्स भन्छ ‘लामो समयदेखि दक्षिण एशियाली मुलुक र त्यसमा पनि नेपालमाथि आफ्नो प्रभाव बढाउन प्रयासरत चीनले भारतले लगाएको नाकाबन्दीमा सहयोग गरेर भारतको स्थान ओगटिसकेको छ । एउटा मुलुकको विकल्पमा अर्काे मुलुकले साथ दिएपछि पक्कै पनि नेपालीहरु भारतलाई छाडेर चीनलाई आफ्नो मान्न थालिसकेका छन् । जुन वातावरणलाई नाकाबन्दी पूर्वको जस्तै बनाउने सानो मिहिनेतबाट भारतलाई सम्भाव छैन । 
 
अवश्य पनि अहिले विशेषगरी ८ वर्षदेखि २० वर्षसम्मका उमेर समूहमा पर्ने किशोर÷किशोरीहरु अधिकांशको मानसिकामा भारत एक गैरजिम्मेवार र नेपाल माथि समस्या परेको बेलामा थप समस्या थप्ने मुलुक हो भन्ने छाप बसिसकेको छ । यो किशोर मस्तिस्कमा बसेको छाप मेट्नको लागि भारतले धेरै मिहिनेत गर्नु जरुरी रहेको छ । 
 
त्यस्तै, सामाजिक सञ्जालले पनि अहिले भारत विरोधि भावनालाई बढावा दिएको पाईन्छ । पहिले सीमित क्षेत्रहरुमा मात्रै रहनेगरेको आक्रोश यस पटकको नाकाबन्दीमा भने सामाजिक सञ्जालबाट मेचीदेखि महाकालीसम्म चर्चामा हुन्थ्यो जसले गर्दापनि धेरै मानिसहरुमा अमेट छाप बसिसकेको मान्न सकिन्छ । 
 
उता, चीन नेपाललाई समस्या परेको बेलामा कामलाग्ने मुलुक हो भन्ने छाप पनि यी किशोर मस्तिस्कमा भारतले नै लगाईदिएको हो । जुन समूहका मानिसहरु नै अबको मुलुक सञ्चालनको विभिन्न स्थानमा पुग्ने जनशक्ति हुन् । त्यसैले पनि यो समूहमा देखिएको भारत विरोधि धारणा हटाउन भारतलाई कठिन रहेको मान्न सकिन्छ । 
 
चीनको नेपाल प्रवेशको लागि जुरेको मुहुर्त 
उता, दक्षिण एशियाली मुलुकहरुमा आफ्नो प्रभाव पार्न लामो समयदेखि प्रयासरत चीनलाई भने नेपाल प्रवेश गर्ने शुभमुहुर्त जु¥यो भारतीय नाकाबन्दीको समयमा । नाकाबन्दीको समयमा आवश्यक सामान पठाउने प्रतिवद्धता मात्रै गरेन चीनले नेपालसँग पारवाहन सम्झौता गरेर भारतीय एकाधिकार तोड्ने काम पनि हतार हतार सम्पन्न ग¥यो ।  
 
त्यस्तै, भारतकै कारण चीनसँग सम्बन्ध सुधार्न बाध्य भएको पाकिस्तान त चीनको एक असल मित्रको रुपमा पहिलेदेखि नै सँगै छ । उसले यही पछिल्लो वर्षमा वंगलादेशसँग पनि सम्बन्ध सुधार गरेर दक्षिण एशियामा आफ्नो प्रभाव स्थापित भईसकेको समेत सावित गरेको छ । यसरी चीनले भने भारतीय पक्षले गरेको सानोसानो भुल सुधारलाई आफ्नो मौकाको रुपमा सदुपयोग गर्दै आएको छ । 
 
किन र कसरी नेपालमा आउँदैछ चीन ? 
चीनको लागि पछिल्लो समय सबैभन्दा महत्वपूर्ण छिमेकी मुलुक नेपाल बनेको छ । एउटा धेरै भूभाग जोडिएको छिमेकी मुलुक भारत चीनको प्रतिस्पर्धी र एक हिसावले विरोधी समेत रहेको छ । पूर्व राष्ट्रपति वाराक ओवामाको पालामा नै अमेरिकासँग भारतले गरेको सैन्य सम्झौता र अझ नवनिर्वाचित राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मोदीलाई महान् नेताको रुपमा विश्लेषण गरी दिएको अभिव्यक्तिले चीन, भारत र अमेरिका प्रति सशंकित रहेको छ । त्यसैमाथि राष्ट्रपति ट्रम्पले एकचीन नीतिको विरुद्ध बेलाबेलामा दिनेगरेको अभिव्यक्ति पनि चीनको लागि टाउको दुखाईको विषय बनेको छ । 
 
यस्तो अवस्थामा यी मुलुकहरुले राजनीतिक अस्थिरताको समस्या झेल्दै आएको नेपाललाई प्रयोग गरेर ‘फ्रि तिब्बत’ अभियान चलाउन सक्ने तर्फ समेत चीन सचेत रहेकोले पनि उसले नेपालमाथि आफ्नो प्रभाव जमाउन चाहन्छ । अब कुरा आयो कसरी चीन नेपाल प्रवेश ग¥यो भन्ने सवाल । चीनले नाकाबन्दी पछि विस्तारै नेपालमा आफ्नो सहयोग र लगानी बढाउँदै गएको छ । सैन्य रुपमा पनि नेपालमाथि चिनियाँ प्रभाव परेको उक्त अनलाईनले दाबी गरेको छ । उसले सशस्त्र प्रहरीलाई तालिम दिएर चिनियाँ सीमामा खटाउने गरेको विषय समेत अनलाईनले समेटेको छ । 
 
अहिलेसम्म नेपालले भारत र अमेरिकासँग मात्रै गरेको सैन्य अभ्यास यो वर्ष चीनसँग पनि गर्दैछ । जुन पनि नेपालमा चीनको बढ्दो प्रभावको अर्काे नमुना हो । उक्त अनलाईनमा विशेषगरी नाकाबन्दीदेखि अहिलेसम्मको नेपालमाथि भारतले गरेको व्यवहारलाई रोचक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । त्यहाँ प्रस्तुत गरिएको तथ्यहरु धेरैजशो त सामान्य जनजीवनमा चर्चामा आईरहने विषय बनेका छन् भने केही विषयहरु भने नयाँ समेत रहेका छन् ।
 
डिप्लोम्याट्समा भनिएझै पक्कै पनि दक्षिण एशियाली मुलुकहरुमा पछिल्लो समय भारतको प्रभाव घट्दै गएको छ भने चीनको मित्रता र सानिध्यता बढ्दै गएको छ 

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ