नेपालको राजनीतिक माहोल यस्तोसँग बदलिएको छ कि त्यसको छनक निर्वाचन आयोगको गेटमा पुगेर हेर्नेलाई स्पष्टै थाहा हुन्छ । नयाँ दलहरू नयाँ विचार लिएर आइरहेका छन् । 

उता सत्ताबाट एकैपटक पछारिएर कयौँ दिनसम्म खोज्दा पनि नभेटिएका नेपाली कांग्रेसका नेताहरू अहिले आएर नियमित कि विशेष महाधिवेशन भनेर बहस गरिरहेका छन् । 

नाम जेसुकै दिए पनि महाधिवेशन बढीमा पुसभित्रै गर्नु कांग्रेसका लागि श्रेयकर छ । चाहे कानूनतः होस् वा व्यवहारिक पक्ष हेर्दा होस् पुसभित्र कांग्रेसको महाधिवेशन हुनुपर्छ । 

कानूनी पक्ष हेर्ने हो भने कांग्रेसको विधानअनुसार पनि पुसभित्र महाधिवेशन गर्नैपर्छ । ४० प्रतिशतभन्दा बढी महाधिवेशन प्रतिनिधिले विशेष महाधिवेशनको माग गरे भने ९० दिनभित्र महाधिवेशन बोलाएर उनीहरूका एजेन्डा सम्बोधन गर्नुपर्छ । अहिले त ५४ प्रतिशतले गत असोज २९ गते हस्ताक्षरसहित बुझाइसकेका छन् । पुसभित्र म्याद सकिन्छ । 

व्यवहारिक पक्ष के हो भने अहिले राजनीति निकै तरल अवस्थामा छ । कांग्रेसले आफूलाई जिम्मेवार बनाउन पनि परिस्कृत हुनु जरुरी छ । त्यो परिस्कृत हुनका लागि महाधिवेशन गर्ने र नयाँ नयाँ युवालाई यथोचित अवसर दिएर सुशासित बनाउनु महत्वपूर्ण छ । यसैले त कांग्रेसभित्र स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म आमूल परिवर्तन जरुरी छ । 

काम नगर्ने तर जहिले पनि सत्ता र शक्तिको वरिपरि बसिरहनेले कांग्रेसलाई उँभो लगेकै छैनन् । अब कांग्रेसले आफ्ना यति क्रियाशील सदस्य छन् भनेर पनि नभने हुन्छ । 

ती क्रियाशील ९५ प्रतिशत (अनुमानित) सदस्यले त पार्टीमा लागेर के भयो भन्ने थाहा पनि पाएका छैनन् होला । अनि व्यर्थको चार पाँच वर्षको दुई सय रुपैयाँ लिएर (कतिपयको त आफैँले नेताहरूले पैसा तिरिदिएका पनि होलान्) यति क्रियाशील सदस्य छन् भनेर भन्नु अब हाँस्यास्पद बाहेक केही हुन सक्दैन । यो कांग्रेसको मात्र हैन ठूला भनिएका एमाले र पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डका कार्यकर्ताहरूको हालत पनि त्यही हो । 

यसअघिको निर्वाचनमा बनेका नयाँ दल र अहिले भट्टाभट दर्ता भएका दलका नेताहरू पनि आफ्नै दलका नेता कार्यकर्ता थिए भन्ने कांग्रेसले बिर्सनु हुन्न । 

हो, त्यसैले कांग्रेसले आफ्नो शाख जोगाउने हो र राणाशासनदेखि नेपाली जनताका लागि लड्दै आएको र अहिलेसम्मको परिवर्तनको नेतृव गर्दै आएको जुन इतिहास रचेको छ त्यसलाई निरन्तरता दिने हो भने कांग्रेसभित्र आमूल परिवर्तन जरुरी छ । 

आफू नसुध्रिइकन अरुलाई सुधार्छु भन्नु मूर्खता हो । त्यो मूर्खता अब कुनै पनि कांग्रेसी नेताले नगरे हुन्छ । यो समयको माग हो । समयभन्दा बलबान कोही पनि छैन । 

वास्तविक जेन–जी आन्दोलनले थालेको एउटामात्र मुद्धा – भ्रष्टाचार थियो । यही भ्रष्टाचारले गर्दा नै कांग्रेस बहुदलपछि सीमित नेताहरूका कारण गन्हाउँदै गएको छ । 

अरुलाई आरोप लगाउन पछि नपर्ने तर आफू चोखो बनिरहने प्रवृत्तिले गर्दा कांग्रेस बदनाम छ । यो केवल आरोपमात्र हो र दोष छैन भने अब कांग्रेसले महाधिवेशन गरेर प्रमुख मुद्धा नै भ्रष्टाचारको अन्त्य बनाउन सक्नुपर्छ । 

अहिलेको सरकारलाई भ्रष्टाचार विरुद्धका हरेक छानबिनमा सघाएर जनतामाझ कांग्रेसको इमानदारी पेश गर्न सक्नुपर्छ । नत्र दोष नेताहरूमै छ भनेर बुझ्न कुनै गाह्रो छैन । 

कांग्रेसकै कतिपय युवा नेताहरूले संसदमै २०४८ सालदेखि लाभकारी पदमा बसेका सबैको सम्पत्ति छानबिन गरौँ भनेको वर्षौँ भइसकेको छ । अहिलेसम्म न पार्टीले सुन्यो न अन्य दलको सरकारले सुन्यो । स्पष्टै छ भ्रष्टाचारको लहरो ठूलो छ । सबै दलमा छ ।

यो लहरोलाई जरैदेखि उखेल्न कोही त लाग्छ नै । लाग्नैपर्छ । जेन–जी आन्दोलनमा अनाहकमा टाउको र आँखामा ताकीताकी गोली हान्ने आदेश दिने सरकारलाई साथ दिएको कांग्रेसले भुल्नुहुन्न । यदि त्यसो नभएको भए कांग्रेसका सबै मन्त्रीले भदौ २३ गते नै राजीनामा दिनुपर्दथ्यो । 

कसैले केही पनि नगर्ने अनि फेरि जनताले सबै गर्देलान् भनेर अब कांग्रेसले नसोचोस् । त्यतिबेला लोकतान्त्रिक पार्टी नहुँदा कांग्रेस निर्विकल्प लोकतान्त्रिक दल दल थियो । अहिले धेरै भइसकेका छन् भनेर नभुलोस् । 

परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्ने पार्टी टिक्छ । आत्मसात् गर्न नसक्ने पार्टी सकिन्छ । कांग्रेसले अब दिनका दिन केन्द्रीय समिति बैठक राख्नुको अर्थ छैन । अब आरोप प्रत्यारोप सुन्ने समय पनि छैन । 

चाडपर्व सबै सकिएका छन् । खेतीपाती पनि लगभग भित्रेको छ । मौसम पनि अनुकूल बनेको छ । बहाना केही पनि छैन । अब पूर्ण ध्यान महाधिवेशनमा लगाओस् । गाउँदेखि सहरसम्म एउटै लहर चलोस् । 

चुनावी प्रक्रियाको समय छोटो छोटो राखियोस् । यसअघि विषम परिस्थितिमा त ४० दिनमा महाधिवेशन गरेको कांग्रेस हो । चाहने हो भने ३० दिनमै पनि गर्न सक्छन् कांग्रेसका युवा नेताहरूले महाधिवेशन । 

कांग्रेस अहिले फुर्सदमा छ । न सत्तामा छ । न प्रतिपक्षमा छ । सम्भवतः कांग्रेस योभन्दा फुर्सदमा त कहिले पनि थिएन । सडकमा जाने एजेन्डा पनि छैनन् । 

योभन्दा पार्टीलाई भित्रबाट निखार्ने उत्तम समय कांग्रेसले कहिल्यै पाउने छैन । यति हुँदा हुँदै पनि कांग्रेसले अहिले पार्टी मुख्यालय बीपीनगर सानेपामा समयको बरबादी गरिरहेको छ । 

नेताहरू यति फुर्सदमा छन् कि असोज २८ गतेदेखि शुरू भएको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक अहिलेसम्म सकिएको छैन । तत्कालै सकिने छाँट पनि छैन । 

कतिपय नेताहरू हाइ काढेर बसेका छन् त कतिपय आफू बोलेर हिँडिहाल्छन् । भेला भए पनि हुने नभए पनि हुने । यसले समयमात्र नष्ट भइरहेको छ । अहिलेको चुरो कुरो नै महाधिवेशन हो र त्यही महाधिवेशनले सशक्त एजेन्डा अगाडि लिएर जान्छ । जानुपर्छ । 

कांग्रेसको एक पक्ष भन्दैछ फागुन २१ को प्रतिनिधि सभाको चुनाव सकेर वैशाखमा महाधिवेशन गर्ने भनेर । चुनाव जिते सत्तामा पुगिएला । अनि फेरि हानथाप होला । सत्तामा सिट नपुगे प्रतिपक्षमा पुगिएला । फेरि महाधिवेशनतिर लाग्दा प्रतिपक्ष कमजोर भयो भन्ने होला । बहाना अनेक आउलान् । पार्टीमा निखार फेरि कहिले आउला त ? 

अर्को कुरा यदि पुसभित्रै महाधिवेशन नहुने हो भने के कुनै नेतासँग यो ग्यारेन्टी छ कि वैशाखसम्म कांग्रेसका सबै नेता कार्यकर्ता कांग्रेसमै रहलान् । कांग्रेसले आफूलाई लोकतान्त्रिक भन्ने अनि महाधिवेशन गर्न डराउने ? ०७८ को मंसिरमै महाधिवेशन गरेको कांग्रेसले विधानअनुसार नै नियमित महाधिवेशन आगामी मंसिरमै गर्न सक्दथ्यो । 

ती ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले मागेको विशेष महाधिवेशनको हस्ताक्षरको अवमूल्यन गरेर पनि त कांग्रेस अगाडि बढ्न सक्दैन । आखिर केका लागि र कसका लागि कांग्रेसले यो महाधिवेशन गर्न ढिलाई गर्ने धृष्टता गरिरहेको छ त ? 

सभापति शेरबहादुर देउवाले इमानदारीपूर्वक आफूले मार्मिक भाषण गरेर असोज २८ गते नै कार्यकारी त्यागेको घोषणा गरेर जिम्मेवारीबाट टाढिएका छन् । उनीमाथि भदौ २४ गते सांघातिक हमलाले उनी मर्माहित हुनु स्वभाविकै हो । उनी उपचारका लागि सिंगापुरमा छन् । 

कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी पाएका पूर्णबहादुर खड्काले अब बहुमत महासमिति सदस्यले मागेबमोजिम समयमै महत्वपूर्ण महाधिवेशन सम्पन्न गरेर आफूलाई किसुनजीको अनुयायीको खाँटी परिचय देउन् । उनी आफ्नो निष्टाको राजनीतिलाई कुनै गुटको षड्यन्त्रको हिलो छ्याप्न नदिइ किसुनजीको अनुयायी नै बनुन् । 

कांग्रेसले आफूलाई बलियो बनाउने हो भने आपसमा मिल्नुको विकल्प छैन । यसअघिका निर्वाचनभन्दा अब हुने जुनसुकै निर्वाचन कांग्रेसका लागि फरक छ । 

गाउँका हरेक गौँडागौँडामा एमाले र प्रचण्डका कार्यकर्ता हैन नयाँ जेन–जीहरू भेटिने छन् । ती जेन–जीको विचारसँग भिड्नसक्ने कांग्रेस कार्यकर्ता नहुने हो भने कांग्रेसको पतन निश्चित छ । 

त्यसैले कांग्रेसले पहिले आफैँभित्र खारिएर नेताहरू ल्याओस् अनि राष्ट्रिय निर्वाचनमा होमियोस् । हैन भने निर्वाचनमा सहभागी यति दल र कांग्रेस यतिऔँ स्थानमा भनेर लेख्ने दिन नआओस् । ‘हिङ नभए पनि हिङको टालो छ’ भनेर हुँदैन अहिलेको पुस्ताले हिङ भनेपछि हिङ नै खोज्छ । 

केही कांग्रेसीहरु महाधिवेशन नभए पार्टी फुट्छ पनि भनिरहेका छन् । त्यो अर्को भ्रम हो । त्यसका लागि पार्टी फुट्नै पर्दैन । नेताहरुबीच फुट आउने मात्र हो । त्यो अवस्था आउने हो भने कार्यकर्ताले आफ्नो बाटो रोजिसकेका हुन्छन् । पहिले नेताले गाउँमा गएर एउटा भाषण गरिदिएको भरमा पाँच वर्षका लागि भोट आउँथ्यो होला । अब त गौँडागौँडामा जनताले कार्यकर्तालाई र कार्यकर्ताले नेतालाई हेरिरहेका छन् । 

अब ढिला भो । फुर्सद हैन व्यस्त हुन ढिला भयो ।