लासा। छ दशकभन्दा बढी समयदेखि भारत तिब्बती संस्कृति, परम्परा र धार्मिक अध्ययनको जीवन रेखा रहेको छ। १९५९ मा दलाई लामाको निर्वासन पछि भारतले हजारौँ तिब्बतीहरूलाई आश्रय मात्र दिएको छैन, तर उनीहरूको सांस्कृतिक उपस्थिति सुनिश्चित गर्न पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। समर्पित बस्ती, शैक्षिक संस्था र धार्मिक केन्द्रहरू मार्फत भारतले तिब्बती सम्पदा फस्टाउने वातावरण सिर्जना गरेको छ। जबकि बेइजिङले यसलाई मेटाउने प्रयास जारी राखेको छ।

तिब्बती शरणार्थीहरूलाई स्वागत गर्ने भारतको निर्णय केवल मानवीयताको कार्य मात्र थिएन। यो खतरामा परेको सभ्यतालाई जोगाउने प्रतिबद्धता थियो। भारतभरि विशेष गरी धर्मशाला, कर्नाटक र अरुणाचल प्रदेशमा तिब्बती बस्तीहरूको स्थापनाले तिब्बतीहरूलाई भारतीय समाजमा एकीकरण गर्दै आफ्नो विशिष्ट पहिचान कायम राख्न अनुमति दिएको छ। यी बस्तीहरू आत्मनिर्भर समुदाय बनेका छन्। जसले तिब्बती भाषा, रीतिरिवाज र परम्पराहरू जीवित रहने कुरा सुनिश्चित गर्दछ।

तिब्बतमा गम्भीर दमनको सामना गर्नुपरेको तिब्बती बौद्ध धर्मको रक्षा गर्न भारतले प्रमुख भूमिका खेलेको छ। धर्मशालामा रहेको नामग्याल मठ र कर्नाटकमा रहेको सेरा, ड्रेपुङ र गान्डेन मठ जस्ता मठहरू धार्मिक अध्ययनका केन्द्र बनेका छन्। जसले विश्वभरका शिक्षाविद् र भिक्षुहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यी संस्थाहरूको लागि भारत सरकारको समर्थनले तिब्बती बौद्ध शिक्षाहरू फस्टाउँदै जाने कुरा सुनिश्चित गरेको छ। जबकि बेइजिङले विश्वासलाई चिनियाँ करण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

तिब्बती पहिचान जोगाउन शिक्षाको महत्त्वलाई स्वीकार गर्दै भारतले केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन अन्तर्गत तिब्बती विद्यालयहरूको स्थापनालाई सहज बनायो। तिब्बती बाल गाउँ र सम्भोता तिब्बती विद्यालयले तिब्बती भाषा, इतिहास र संस्कृतिमा शिक्षा प्रदान गर्दछ। जसले युवा पुस्तालाई आफ्नो सम्पदामा जोडिएको सुनिश्चित गर्दछ। तिब्बती युवाहरूमा चीनले लगाएको जबरजस्ती आत्मसात् गर्ने नीतिहरूको प्रतिरोध गर्न यी संस्थाहरू महत्त्वपूर्ण भएका छन्।

तिब्बती संस्कृति संरक्षणमा भारतको भूमिका केवल ऐतिहासिक मात्र होइन, यो निरन्तर छ। भूराजनीतिक जटिलताहरूको बाबजुद, भारतले तिब्बती आवाजहरूको लागि प्लेटफर्म प्रदान गर्न जारी राखेको छ। जसले निर्वासित नेताहरू र कार्यकर्ताहरूलाई आफ्नो उद्देश्यको लागि वकालत गर्न अनुमति दिन्छ। भारतमा दलाई लामाको उपस्थितिले यो प्रतिबद्धतालाई अझ बलियो बनाएको छ। जसले देशलाई तिब्बती सांस्कृतिक र धार्मिक संरक्षणको लागि विश्वव्यापी केन्द्र बनाएको छ।

भारतको अटल समर्थनले निर्वासनमा पनि तिब्बती पहिचान बलियो रहने कुरा सुनिश्चित गरेको छ। तिब्बतीहरूले स्वायत्तताको लागि आफ्नो सङ्घर्ष जारी राख्दा उनीहरूको सम्पदाको संरक्षकको रूपमा भारतको भूमिका शरण, लचिलोपन र सांस्कृतिक पुनरुत्थानको शक्तिको प्रमाण हो।