काठमाडौँ ।  मध्यपूर्वका विभिन्न मोर्चामा औपचारिक रूपमा युद्धविरामका घोषणाहरू गरिए पनि क्षेत्रभरि सैन्य मुठभेड र लडाइँ झनै तीव्र बन्दै गएको छ। गाजा, लेबनान र इरानमा युद्धविरामका दाबीहरू गरिए पनि जमिनमा हिंसा नरोकिँदा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा ‘युद्धविराम’ शब्दकै प्रभावकारिता र विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा भएको छ।

सन् २०२३ अक्टोबर ७ को हमास आक्रमणपछि सुरु भएको युद्धलाई रोक्न गरिएका प्रयासहरू निष्प्रभावी देखिएका छन्। इजरायली सेनाले गाजामा आफ्नो सैन्य अभियान विस्तार गर्दै थप क्षेत्र कब्जा गरेको छ भने हमासका शीर्ष लडाकुहरूसहित दर्जनौँ मानिसको मृत्यु भएको छ। हाल इजरायलले गाजाको करिब ६० प्रतिशत भूभाग आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको छ, जुन युद्धविरामअघि आधा मात्र थियो।

प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले गाजामा नियन्त्रण अझ बढाउने सङ्केत दिएका छन्, जसलाई अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले वासिङ्टनको शान्ति योजना विपरीत भएको टिप्पणी गरेका छन्। अमेरिका र इजरायलले हमासको निःशस्त्रीकरण नहुँदा शान्ति प्रक्रिया अवरुद्ध भएको आरोप लगाएका छन् भने हमासले इजरायलमाथि बारम्बार सम्झौता उल्लङ्घन गरी महिला र बालबालिकासहित सयौँको हत्या गरेको आरोप लगाएको छ। हाल गाजाका झण्डै साढे नौ लाखभन्दा बढी प्यालेस्टिनीहरू अस्वस्थकर पालका शिविरहरूमा खानपानी, सरसफाइ र स्वास्थ्य सुविधा विना अमानवीय जीवन बिताउन बाध्य छन्।

लेबनानमा पनि युद्धविरामको प्रभाव निकै कमजोर देखिएको छ। इजरायली सेनाले दक्षिणी लेबनानको ऐतिहासिक ब्युफोर्ट किल्लामा आफ्नो झण्डा फहराएको छ, जसलाई दशकौँपछिको सबैभन्दा गहिरो सैन्य प्रवेशका रूपमा लिइएको छ। अर्कोतर्फ, इरान समर्थित हिजबुल्लाहले उत्तरी इजरायलमा रकेट आक्रमण जारी राखेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दुवै पक्ष तनाव घटाउन सहमत भएको दाबी गरे पनि युद्धमैदानमा लडाइँ रोकिएको छैन। सन् २०२४ को युद्धविराम सम्झौतापछि पनि इजरायलले आफ्नो उत्तरी क्षेत्र सुरक्षित नभएसम्म र हिजबुल्लाहले पूर्ण रूपमा सम्झौता स्वीकार नगरेसम्म लडाइँ जारी राख्ने अडान लिएको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबिच स्थायी युद्धविरामका लागि कूटनीतिक प्रयास भइरहेका भनिए पनि सीमित झडपहरू रोकिएका छैनन्। इरानले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राखेको छ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा आर्थिक तथा सैन्य नाकाबन्दी कडा बनाएको छ। यसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा ठुलो दबाब सिर्जना गरेको छ।

भर्खरै इरानले अमेरिकी सैनिक ड्रोन खसालेपछि खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गरी आक्रमणका प्रयासहरू भएका छन् भने अमेरिकाले पनि जवाफी कारबाही गरेको छ। इरानले अमेरिकासँगको जुनसुकै दीर्घकालीन सम्झौतामा लेबनानको अवस्थालाई पनि समेट्नुपर्ने सर्त राखेपछि वार्ता झनै जटिल बनेको छ।

राजनैतिक विश्लेषकहरूका अनुसार मध्यपूर्वको वर्तमान अवस्था 'कागजमा शान्ति, जमिनमा युद्ध' को कडा उदाहरण बनेको छ, जहाँ सम्झौताका दस्तावेजहरू केवल औपचारिक गफमा सीमित हुन पुगेका छन्।