काठमाडौँ । मधेस प्रदेशकै प्रमुख अन्न भण्डारका रूपमा परिचित रौतहट जिल्लाका किसानहरू यति बेला धान रोपाइँको पूर्वतयारीमा जुटेका छन्। जेठ महिनाको अन्त्यसँगै जिल्लाका अधिकांश क्षेत्रका किसानहरूले धानको बीउ (बेर्ना) ब्याडमा तयार पारिसकेका छन्। अब उनीहरू खेत खनजोत गरेर आकाशे वर्षा हुनासाथ रोपाइँ सुरु गर्ने पर्खाइमा छन्। मनसुन भित्रिने समय नजिकिँदै गर्दा ग्रामीण भेगका खेतहरूमा किसानहरूको चहलपहल निकै बढेको छ।

जिल्लाका गरुडा, गौर, चन्द्रपुर, हरिया, माधवनारायण लगायतका स्थानीय तहका किसानहरूले मुख्य बर्खे धानका लागि जेठको पहिलो र दोस्रो साता नै ब्याडमा बीउ राखेका थिए। कृषि ज्ञान केन्द्र रौतहटका अनुसार जिल्लामा किसानहरूले विशेष गरी स्वर्ण, सावा मन्सुली र राधा-४ जस्ता उन्नत तथा स्थानीय जातका धानको बीउ ब्याडमा तयार पारेका छन्। अहिले बीउ रोप्नका लागि योग्य (बेर्ना) भइसकेको छ। किसानहरू धानको बीउ काढ्ने र खेत सम्याउने कामको योजना बनाइरहेका छन्।

पर्याप्त सिँचाइ सुविधा नभएका क्षेत्रका किसानका लागि भने आकाशे पानी नै एक मात्र विकल्प बनेको छ। रौतहटको उत्तरी क्षेत्र (चन्द्रपुर आसपास) मा बागमती सिँचाइ आयोजनाको नहर र केही मात्रामा भूमिगत सिँचाइ (डिप बोरिङ) को व्यवस्था भए पनि मध्य र दक्षिणी क्षेत्रका अधिकांश किसानहरू अझै पनि पूर्ण रूपमा आकाशे पानीमै निर्भर छन्।

माधवनारायण नगरपालिकाका स्थानीय किसानहरूका अनुसार बोरिङ वा पम्पसेट लगाएर खेतमा पानी हाल्दा इन्धन (डिजेल) र बिजुलीको खर्च अत्यधिक महँगो पर्ने भएकाले ठुलो क्षेत्रफलमा रोपाइँ गर्न सकेका छैनन्। ब्याडमा बीउ छिप्पिन थालिसके पनि ठुलो झरी नपरेसम्म खेत हिल्याउन नसकिएको स्थानीय किसान कृष्ण साहले बताए। किसानहरू हरेक दिन बिहान आकाशतर्फ हेर्दै बादल मडारिएको र पानी पर्न थाल्ने आसमा बसिरहेका छन्।

आकाशे पानीको समस्या मात्र होइन, रौतहटका किसानहरू हरेक वर्ष झैँ यस वर्ष पनि रासायनिक मल (डीएपी र युरिया) को अभाव र रोपाइँका बेला हुने कृषि मजदुरको अभावबाट चिन्तित छन्। सरकारले समयमै सरकारी अनुदानको मल उपलब्ध गराउन नसक्दा किसानहरू सीमावर्ती बजारहरूबाट महँगो मूल्यमा कम गुणस्तरको मल खरिद गर्न बाध्य हुने गरेका छन्। यसका साथै, गाउँघरका युवाहरू वैदेशिक रोजगारीमा गएका कारण रोपाइँका लागि ‘खेताला’ (मजदुर) पाउन पनि उत्तिकै गाह्रो भइरहेको छ।

रौतहटमा कुल खेतीयोग्य जमिनमध्ये झन्डै ३८ हजारदेखि ४० हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती हुने गर्दछ। गत वर्षहरूमा ढिलो मनसुन र आन्तरिक खडेरीका कारण धान उत्पादनमा ह्रास आएको थियो। यदि मौसमले साथ दिएर पर्याप्त वर्षा भएमा, रौतहटमा यस वर्ष धानको उत्पादन राम्रो हुने र देशको खाद्य सुरक्षामा यसले ठुलो टेवा पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ।