काठमाडौँ। नेपालले विद्युत् व्यापारमा पहिलो पटक उल्लेखनीय व्यापार बचत हासिल गर्दै ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ इतिहास रचेको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा भारत र बंगलादेशसँगको विद्युत् व्यापारबाट नेपालले १८ अर्ब ७६ करोड ४८ लाख रुपैयाँ खुद बचत गरेको छ।

यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३१३ प्रतिशत बढी हो। यसले नेपाल अब विद्युत् आयात गर्ने मुलुकबाट क्रमशः ऊर्जा निर्यातक राष्ट्रमा रूपान्तरण भइरहेको स्पष्ट संकेत दिएको छ।

समीक्षा अवधिमा नेपालले भारत र बंगलादेशतर्फ तीन अर्ब ८७ करोड ७४ लाख युनिट विद्युत् निर्यात गरी २९ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गरेको छ।

एक वर्षमै निर्यात परिमाण र आम्दानीमा भएको उल्लेखनीय वृद्धिले जलविद्युत् क्षेत्रमा गरिएको लगानीको प्रतिफल देखिन थालेको छ। त्यससँगै विद्युत् आयात पनि घटेको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा आयात परिमाण ३१ प्रतिशतभन्दा बढी घट्दा आयात खर्च पनि उल्लेख्य रूपमा कम भएको छ।

यी तथ्यांकले नेपाल ऊर्जा क्षेत्रमा आत्मनिर्भर मात्र होइन, विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने नयाँ आधार निर्माण गरिरहेको देखाउँछन्। वर्षायाममा खेर जाने विद्युत्लाई छिमेकी बजारमा बिक्री गर्न सक्नु नेपालको ऊर्जा कूटनीति र पूर्वाधार विस्तारको सकारात्मक परिणाम हो।

भारतको खुला विद्युत् बजारमा पहुँच विस्तार, बंगलादेशसँग सुरु भएको व्यापार तथा सीमापार प्रसारण लाइनको विकासले यस उपलब्धिलाई सम्भव बनाएको मानिएको छ।

तर यो सफलता दीर्घकालीन बनाउन अझै चुनौती बाँकी छन्। वर्षायाममा उत्पादन बढी र हिउँदमा उत्पादन घट्ने अवस्थाले नेपाल अझै केही समय विद्युत् आयात गर्न बाध्य छ।

आन्तरिक खपत बढाउने उद्योग, ऊर्जा भण्डारण प्रणाली, प्रसारण लाइन विस्तार र निजी क्षेत्रको लगानीलाई थप प्रोत्साहन नगरे निर्यातको गति स्थिर रहन सक्छ।

तथापि पछिल्लो तथ्यांकले नेपालको ऊर्जा क्षेत्र सही दिशामा अघि बढिरहेको स्पष्ट सन्देश दिएको छ। आगामी वर्षहरूमा निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजना सम्पन्न हुने र अन्तरदेशीय प्रसारण संरचना विस्तार हुने हो भने विद्युत् नेपालको प्रमुख निर्यातयोग्य वस्तु बन्ने सम्भावना बलियो छ।

यसले व्यापार घाटा घटाउनुका साथै मुलुकको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।