काठमाडौँ । थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीचको लामो समयदेखि विवादित सीमा क्षेत्रमा बिहीबार सशस्त्र झडप भएपछि दुई देशबीचको तनाव तीव्र रूपमा बढेको छ। यस झडपमा गोली हानाहान, गोलाबारी र रकेट प्रहार भएका थिए। थाई अधिकारीहरूका अनुसार, यसमा कम्तीमा नौ थाई नागरिकको मृत्यु भएको छ भने १४ जना घाइते भएका छन्। थाइल्यान्डले हवाई आक्रमण गरेर जवाफ फर्काएको छ।

मे महिनामा एक कम्बोडियाली सैनिकको गोली हानी हत्या भएपछिको यो दोस्रो सशस्त्र भिडन्त हो। साथै, थाई सैनिकहरू बारुदी सुरुङ विस्फोटबाट घाइते भएपछि दुई देशले कूटनीतिक सम्बन्ध घटाएको केही घण्टापछि यो ठूलो वृद्धि भएको हो।

थाई रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, सीमामा कम्तीमा ६ वटा क्षेत्रमा झडप जारी छ। पहिलो भिडन्त बिहीबार बिहान सुरिन र कम्बोडियाको ओद्दार मिनचे प्रान्तको सिमानामा रहेको प्राचीन ता मुएन थोम मन्दिर नजिकै भएको थियो।

विवादको पृष्ठभूमि

थाइल्यान्ड र कम्बोडियाबीचको सीमा विवाद लामो समयदेखिको हो। सन् १९०७ मा फ्रान्सेली औपनिवेशिक शासनअन्तर्गत बनाइएको नक्सालाई लिएर दुवै देशबीच दाबी र प्रतिदाबी चलिरहेको छ। कम्बोडियाले सो नक्सालाई आफ्नो क्षेत्रको प्रमाण मान्छ भने थाइल्यान्डले नक्सा गलत भएको तर्क गर्छ।

सबैभन्दा प्रमुख र हिंसात्मक द्वन्द्व भने एक हजार वर्ष पुरानो प्रेह विहार मन्दिर वरपर केन्द्रित छ। सन् १९६२ मा अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले मन्दिर क्षेत्रमा कम्बोडियालाई सार्वभौमिकता दिएको थियो। यो निर्णयले दुई देशबीचको सम्बन्धमा ठूलो खलल पुर्‍याएको छ। कम्बोडिया सन् २०११ मा फेरि अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमा गएको थियो, जब थाई सेनासँगको झडपमा २० जनाको मृत्यु भएको थियो र हजारौँ विस्थापित भएका थिए। अदालतले सन् २०१३ मा पनि कम्बोडियाको पक्षमा फैसला सुनायो।

कम्बोडियाले फेरि सीमा विवाद समाधानका लागि अन्तर्राष्ट्रिय अदालत गुहारेको छ, तर थाइल्यान्डले अदालतको क्षेत्राधिकारलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ।

तनाव बढाउने कारणहरू

सशस्त्र झडप: मे महिनामा सुरु भएको छोटो गोलीबारीपछि बिहीबारको ठूलो झडपले तनाव बढाएको छ।

कूटनीतिक सम्बन्धमा कमी: बारुदी सुरुङ विस्फोटपछि दुई देशले कूटनीतिक सम्बन्ध घटाएका थिए।

व्यापार र आवागमनमा प्रतिबन्ध: थाइल्यान्डले कम्बोडियासँगको सीमामा विद्यार्थी, बिरामी र अत्यावश्यक आवश्यकता भएका बाहेक अन्यका लागि कडा प्रतिबन्ध लगाएको छ। बिहीबार थाई अधिकारीहरूले सीमा पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने घोषणा गरेका छन्।

कम्बोडियाको बहिष्कार: कम्बोडियाले थाई चलचित्र, टिभी कार्यक्रम, इन्धन, फलफूल र तरकारीको आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ। उसले थाई अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट लिङ्क र विद्युत आपूर्ति पनि बहिष्कार गरेको छ।

राष्ट्रवादी भावना: दुवै पक्षमा बढ्दो राष्ट्रवादी भावनाले स्थितिलाई थप जटिल बनाएको छ।

थाइल्यान्डमा राजनीतिक उथलपुथल

यस विवादले थाइल्यान्डको आन्तरिक राजनीतिमा पनि असर पारेको छ। थाई प्रधानमन्त्री पेटोङ्टार्न सिनावात्रालाई कम्बोडियाका एक वरिष्ठ नेतासँगको फोन कल चुहावट भएपछि जुलाई १ मा कार्यालयबाट निलम्बन गरिएको थियो। उक्त कुराकानीमा पेटोङ्टार्नले कम्बोडियाका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन सेनलाई ‘काका’ भनेर सम्बोधन गर्दै थाई सैन्य नेतृत्वको आलोचना गरेकी थिइन्। आलोचकहरूले यसलाई राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको अनादरका रूपमा प्रस्तुत गरे।

पेटोङ्टार्नका बुबा थाक्सिन सिनावात्रा र हुन सेन लामो समयदेखिका मित्र थिए, तर सीमा विवादका कारण उनीहरूको सम्बन्ध बिग्रिएको थियो। चुहिएको फोनवार्ताले व्यापक आक्रोश र विरोध निम्त्यायो। यसले पेटोङ्टार्नको फेउ थाई पार्टीको नेतृत्वमा रहेको गठबन्धनलाई पनि कमजोर बनायो, जब भुमजाइथाई पार्टीले कम्बोडियाप्रति उनको नरमपनलाई उद्धृत गर्दै समर्थन फिर्ता लियो।

पेटोङ्टार्नले माफी माग्दै आफ्नो टिप्पणी वार्ताको रणनीति भएको बताएकी छन्। उनका सहयोगी फुमथम वेचाचाईलाई कार्यवाहक प्रधानमन्त्री नियुक्त गरिएको छ।