काठमाडौँ । भारतमा घरेलु प्रयोगको एलपी ग्यास सिलिन्डरको मूल्य प्रतिसिलिन्डर २९ भारतीय रुपैयाँले वृद्धि गरिएको छ। नयाँ मूल्य आइतबारदेखि नै लागू भएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। नेपालले आफ्नो सम्पूर्ण एलपी ग्यास भारतबाटै आयात गर्दै आएकाले त्यहाँ भएको यो मूल्यवृद्धिले नेपाली बजारमा समेत ग्यासको मूल्य समायोजन गर्न दबाब बढ्ने सङ्केत देखिएको छ।

नयाँ मूल्यसूचीअनुसार भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा १४.२ किलोग्राम क्षमताको घरेलु एलपी ग्यास सिलिन्डरको मूल्य ९१३ भारतीय रुपैयाँबाट बढेर ९४२ भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ। यसअघि गत मार्च ७ मा पनि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा आएको उतारचढाव र आपूर्ति शृङ्खलामा परेको प्रभावका कारण प्रतिसिलिन्डर ५० रुपैयाँले मूल्य बढाइएको थियो।

नेपालमा एलपी ग्यासको मूल्य नेपाल आयल निगमले भारतीय आयल कर्पोरेसन (आईओसी) बाट प्राप्त हुने नयाँ खरिद मूल्यका आधारमा मासिक रूपमा समायोजन गर्दै आएको छ। भारतमा मूल्य परिवर्तन भएसँगै आगामी मूल्यसूचीमा नेपालले आयात गर्ने ग्यासको लागत बढ्न सक्ने भएकाले नेपाली बजारमा पनि स्वचालित रूपमा मूल्य बढ्न सक्ने सम्भावना बलियो भएको छ।

यद्यपि नेपालमा मूल्य बढ्ने वा नबढ्ने विषय आईओसीले पठाउने नयाँ मूल्यसूची, ढुवानी लागत, डलरको विनिमय दर र निगमको समग्र नाफा–नोक्सानको अवस्थामा निर्भर रहनेछ। ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एलपी ग्यासको मूल्य उच्च रहिरहेमा नेपाल आयल निगममाथि वित्तीय भार थपिनेछ र निगमले घाटा व्यवस्थापन गर्न नसकेमा उपभोक्ताले मूल्यवृद्धिको प्रत्यक्ष असर भोग्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यसैबीच भारतको पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालयकी संयुक्त सचिव सुजाता शर्माले सरकारले घरेलु एलपी ग्यासको पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्न आन्तरिक उत्पादन वृद्धि तथा आवश्यकताअनुसार आयात विस्तारलगायतका उपायहरू अपनाएको बताएकी छन्।

उनका अनुसार घरेलु एलपी ग्यास सिलिन्डरमा सरकारले दिएको अनुदानका कारण अझै पनि प्रतिसिलिन्डर करिब ७०० भारतीय रुपैयाँ बराबरको ‘अन्डर रिकभरी’ (लागतभन्दा कम मूल्य) कायम छ। पछिल्लो समय व्यावसायिक तथा औद्योगिक क्षेत्रमा ग्यासको खपत घट्नु, बुकिङ चक्रमा सुधार आउनु तथा ‘डेलिभरी अथेन्टिकेसन कोड (डीएसी)’ प्रणाली प्रभावकारी रूपमा लागू हुनुले माग व्यवस्थापनमा सहयोग पुगेको उनले उल्लेख गरिन्।

नेपालमा खाना पकाउने प्रमुख इन्धनका रूपमा एलपी ग्यास प्रयोग हुने भएकाले भारतमा हुने साना–ठुला मूल्य परिवर्तनले नेपाली उपभोक्ता र बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ। त्यसैले भारतीय आयल कर्पोरेसनबाट आउने आगामी नयाँ मूल्यसूचीलाई नेपाल आयल निगम र नेपाली उपभोक्ता दुवैले चासोका साथ हेरिरहेका छन्।