काठमाडौँ। नेपालको राजनीति र साहित्यमा अतुलनीय योगदान पुर्याएका नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको ११२औँ जन्मजयन्ती आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ। वि.सं. १९७१ भदौ २४ गते जन्मिएका कोइरालाले जीवनभर प्रजातन्त्रको स्थापना र पुनःस्थापनाका लागि सङ्घर्ष गरेका थिए।
राणा शासनको विरोधमा भारत निर्वासनमा रहँदा बीपीले भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राममा सक्रिय भूमिका निभाएका थिए। वि.सं. २००३ मा उनकै नेतृत्वमा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको स्थापना भयो। प्रजातन्त्र स्थापनाको लक्ष्य लिएर स्थापित यो पार्टी पछि नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेससँग एकीकरण भई २००७ सालको क्रान्ति सफल भएको थियो।
वि.सं. २०१५ को आमनिर्वाचनमा कांग्रेसले दुई तिहाइ बहुमत ल्याएपछि बीपी प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बने। उनले प्रधानमन्त्रीको रूपमा बिर्ता उन्मूलन गरी ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने भूमिसुधार कार्यक्रम लागू गरेका थिए। वि.सं. २०१७ मा सरकार अपदस्थ भएपछि उनलाई जेल चलान गरियो र पछि आठ वर्षसम्म भारतमा निर्वासित जीवन बिताए। वि.सं. २०३३ पुस १६ गते राष्ट्रियता कमजोर भएको महसुस गरी ज्यान मुद्दाको परवाह नगरी राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिएर उन स्वदेश फर्किए। उनको यो नीति आज पनि नेपाली राजनीतिमा उत्तिकै सान्दर्भिक छ।
राजनीतिक व्यक्तित्वका साथै बीपी एक उच्च कोटिका साहित्यकार पनि थिए। उनलाई नेपाली साहित्यमा मनोवैज्ञानिक यथार्थवादी धाराका प्रवर्तक मानिन्छ। उनका 'तीन घुम्ती', 'मोदी आइन', 'हिटलर र यहुदी', 'सुम्निमा', 'नरेन्द्रदाई' र 'बाबु, आमा र छोरा' जस्ता उपन्यासहरू प्रकाशित छन्। त्यस्तै, उनका 'श्वेत भैरवी' र 'दोषी चश्मा' नामक कथा सङ्ग्रहहरू पनि चर्चित छन्।
बीपीलाई बन्दी बनाइएको सुन्दरीजलको बन्दीगृहलाई वि.सं. २०६१ मा बीपी सङ्ग्रहालयको रूपमा रूपान्तरण गरिएको छ। यहाँ उनको जीवनका महत्त्वपूर्ण सामग्रीहरू, वि.सं. २००७ को क्रान्तिमा प्रयोग भएको ट्याङ्कर र २०३० सालको विमान अपहरणमा प्रयोग भएको विमान पनि राखिएको छ। वि.सं. २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त बनेको यो सङ्ग्रहालयको पुनर्निर्माण अहिले अन्तिम चरणमा छ।
बीपी कोइरालाको ११२ औँ जन्मजयन्तीको अवसरमा नेपाली कांग्रेस र यसका भ्रातृ संस्थाहरूले देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्।
