ताइपेई। चीनको बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) २०१३ मा सुरुवात भएदेखि एसिया, अफ्रिका, युरोप र अन्यत्र पूर्वाधार जडान र व्यापार बढाउने उद्देश्यले एक प्रमुख विदेश नीति र आर्थिक रणनीति भएको छ। १५० भन्दा बढी देशहरूले समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि यो पहल विश्वव्यापी विकास ढाँचालाई आकार दिने बहु-ट्रिलियन डलरको प्रयासमा परिणत भएको छ।

यद्यपि, २०२५ सम्ममा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरू विश्वास गर्छन् कि बीआरआई मार्फत सहायता र प्रभाव विस्तार गर्ने चीनको क्षमताले बेइजिङको आन्तरिक आर्थिक सङ्घर्ष र परिवर्तनशील विश्वव्यापी गतिशीलतासँग सम्बन्धित चुनौतीहरूको सामना गर्न थालेको छ।

हालको चिनियाँ आर्थिक मन्दीले बीआरआईको लागि जोखिम बढाइरहेको छ। समस्याग्रस्त सम्पत्ति बजार, जनसाङ्ख्यिक गिरावट र घट्दो उत्पादकत्वले चीनको घरेलु वृद्धि कमजोर हुँदै गएको छ। विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यो आर्थिक सङ्कटले पहिले नै धेरैजसो बीआरआई परियोजनाहरूको लागि आवश्यक ऋणको दिगोपनलाई खतरामा पारिरहेको छ। धेरै प्राप्त कर्ता देशहरूले बढ्दो विश्वव्यापी ब्याजदर र कमजोर वस्तुको मूल्य, ऋण-सेवा लागतमा तीव्र वृद्धि र सरकारहरूलाई अलोकप्रिय मितव्ययिता उपायहरू वा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) को बेल आउटको सहारा लिन बाध्य पार्ने सामना गरिरहेका छन्। चीनको लागि, दर्जनौँ उच्च-जोखिम ऋण पोर्टफोलियोहरूको जोखिम भनेको आफ्नै नीतिगत बैङ्कहरूमा बढ्दो वित्तीय दबाब हो। यो जोखिम जसले बीआरआई पहलको जग हल्लाउन सक्छ।

बीआरआईले समृद्धि र साझेदारी ल्याउँछ भन्ने धारणा अब लक्षित देशहरूमा विरोधको वास्तविकताको सामना गरिरहेको छ। स्थानीय विरोध, घोटाला र वातावरणीय विनाशले बारम्बार परियोजनाहरू रोक्न वा रद्द गर्न निम्त्याएको छ। म्यानमारको रोकिएको माइट्सोन बाँधदेखि मलेसिया र पनामामा उच्च-प्रोफाइल विरोधहरू सम्म। भ्रष्टाचार, अपारदर्शी शासन र स्थानीय सहमतिको बेवास्ताको बढ्दो आरोपले जिम्मेवार विकास साझेदारको रूपमा चीनको छविलाई कलङ्कित गरेको छ। जहाँ सम्झौताहरू अगाडि बढ्छन्, त्यहाँ धेरै सार्वभौम ग्यारेन्टीहरू वा भविष्यका स्रोत निर्यातहरूद्वारा संपार्श्विक हुन्छन्। जसले गर्दा कमजोर देशहरू चिनियाँ ऋणदाताहरूमा खतरनाक रूपमा निर्भर छन्।

तैपनि, धेरै सूचकहरूले २०२५ को दोस्रो आधामा ठूला स्तरका लगानी सम्झौताहरूमा गिरावट आउने भविष्यवाणी गर्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मूल्याङ्कनहरूले हाइलाइट गर्छन् कि सम्झौताहरूको सङ्ख्या बलियो रहँदा, मेगाप्रोजेक्टहरूको आकार र नयाँ प्रतिबद्धताहरूको समग्र परिमाण घट्ने अपेक्षा गरिएको छ किनकि बेइजिङले घरेलु आर्थिक वृद्धिको चिन्तालाई ध्यानमा राख्दै वित्तीय प्राथमिकताहरूको पुनर्मुल्याङ्कन गर्दछ। बीआरआई कथालाई वातावरणमैत्री बनाउने र नवीकरणीय ऊर्जा र "हरियो" क्षेत्रहरूमा लगानी गर्ने प्रयासहरूको बाबजुद, नयाँ सम्झौताहरूको ठूलो अनुपातमा अझै पनि जीवाश्म-इन्धन परियोजनाहरू र उच्च-कार्बन उद्योगहरू समावेश छन्। जसले आर्थिक वृद्धिलाई वातावरणीय प्रतिबद्धताहरूसँग मिलाउने चीनको महत्त्वाकाङ्क्षालाई जटिल बनाउँछ।

चीनको आर्थिक वृद्धि विगतका दशकहरूको द्रुत विस्तारको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा सुस्त भएको छ। प्रमुख चुनौतीहरूमा कोभिड महामारीको परिणाम व्यवस्थापन, द्रुत रूपमा वृद्ध जनसङ्ख्याको साथ जनसाङ्ख्यिक परिवर्तनहरू, र युक्रेन-रुस युद्ध जस्ता द्वन्द्वहरूले चिन्हित जटिल भूराजनीतिक वातावरण समावेश छ। जसले विश्वव्यापी व्यापार र लगानी प्रवाहलाई बाधा पुर्‍याउँछ। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले सामाजिक स्थिरता र राजनीतिक वैधता कायम राख्न आर्थिक वृद्धिलाई प्राथमिकता दिन्छ। यद्यपि, सुस्त वृद्धिले उदार विदेशी प्रतिबद्धताहरूको लागि उपलब्ध स्रोतहरूलाई सीमित गर्दछ। यसले बीआरआई साझेदार देशहरूलाई असर गर्छ। विशेष गरी विकासशील देशहरू जुन पूर्वाधार र विकास आवश्यकताहरूको लागि चिनियाँ वित्त पोषणमा अत्यधिक निर्भर छन्।

श्रीलङ्का र जाम्बिया जस्ता देशहरू, जसले चिनियाँ ऋणमा अत्यधिक निर्भरताका कारण ऋण सङ्कटको सामना गरेका छन्। सम्भावित परिणामहरूका उदाहरण हुन्। ऋण चुक्ता भएपछि ९९ वर्षको भाडामा हम्बनटोटा बन्दरगाह चीनलाई हस्तान्तरण गर्ने श्रीलङ्काको निर्णयले बीआरआई ढाँचा अन्तर्गत चीनको ऋण-आधारित कूटनीतिमा निहित सामाजिक र राजनीतिक जोखिमहरूलाई प्रकाश पार्छ। यी ऋण दिगोपन चुनौतीहरूले बेइजिङलाई आन्तरिक वित्तीय संयमको समयमा वित्तीय जोखिमहरू कम गर्न विदेशी परियोजनाहरूलाई अझ विवेकपूर्ण रूपमा निरीक्षण गर्न र नियमन गर्न प्रेरित गरिरहेका छन्।

यसबाहेक, रणनीतिक भूराजनीतिक परिवर्तनहरूले बीआरआईको गतिशीलतालाई पुनः आकार दिइरहेका छन्। डिसेम्बर २०२३ मा पहलबाट इटालीको फिर्ता, २०२५ को सुरुमा पानामाको फिर्ता, केही प्रमुख खेलाडीहरूमा उत्साहमा गिरावट र पश्चिमी शक्तिहरूबाट बढ्दो प्रतिस्पर्धाको सङ्केत गर्दछ। चीनले कोलम्बिया जस्ता नयाँ बजारहरू अन्वेषण गर्न जारी राख्दा पहलको दायराको खण्डीकरणले चीनको विश्वव्यापी पूर्वाधार कूटनीतिमा परिवर्तनशील धारणा र अवरोधहरूलाई सङ्केत गर्दछ।

भविष्यमा, चीनको बीआरआई सहभागिताले बेइजिङको घरेलु औद्योगिक र वातावरणीय प्राथमिकताहरूसँग मिल्ने चुनिएका क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने सम्भावना छ। ब्याट्री निर्माण, विद्युतीय सवारी साधन, नवीकरणीय ऊर्जा पूर्वाधार, र आपूर्ति शृङ्खला लचिलोपन क्षेत्रहरूमा लगानीले गतिविधि कायम राख्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर यो यातायात र भारी पूर्वाधार परियोजनाहरूले प्रभुत्व जमाएका विगतका वर्षहरूको स्केल वा दायरासँग मेल नखान सक्छ। यसरी, चीनको गुणात्मक प्रकृति बीआरआई देशहरूमा यसको प्रभाव व्यापक-आधारित पूर्वाधार हो।

यो रचनात्मक सम्पत्तिभन्दा बाहिर गएर बढी जानाजानी, "हरियो" र प्रविधि-उन्मुख लगानीहरूमा विकसित हुन सक्छ।

बीआरआईको फराकिलो भविष्यले घरेलु आर्थिक चुनौतीहरूको बीचमा रणनीतिक पुनर्निर्देशनलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। चीनको सुस्त वृद्धि र घरेलु उथलपुथलले समयसँगै बेल्ट एण्ड रोड ढाँचा भित्र सहयोग र प्रभावको दायरा घटाउने अपेक्षा गरिएको छ। साझेदार देशहरूले भविष्यको लागि तयारी गर्नुपर्छ जहाँ चिनियाँ संलग्नता सीमित, रणनीतिक रूपमा केन्द्रित र सम्भवतः अन्य विश्वव्यापी शक्तिहरूद्वारा प्रतिस्पर्धात्मक हुन्छ। यो परिवर्तनले विश्वव्यापी आर्थिक र भूराजनीतिक व्यवस्थाको परिवर्तनशील धाराहरू बुझ्ने बीआरआई देशहरूका लागि जोखिम र अवसर दुवै प्रस्तुत गर्दछ।