काठमाडौँ । संयुक्त राज्य अमेरिकाले आइतबार इरानका प्रमुख आणविक केन्द्रहरूमा गरेको हवाई आक्रमणले विश्व राजनीतिमा नयाँ तरंग ल्याएको छ। यस आक्रमणपछि यसको वास्तविक प्रभाव र इरानको आगामी कदमबारे गम्भीर प्रश्नहरू उठेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आक्रमणलाई 'पूर्ण रूपमा सफल' र 'उल्लेखनीय सैन्य उपलब्धि' भन्दै इरानका मुख्य आणविक पूर्वाधारहरू 'सम्पूर्ण रूपमा नष्ट' भएको दाबी गरेका छन्। तर, विज्ञहरू भने यस दाबीप्रति सचेत हुँदै पूर्ण मूल्याङ्कन नभएसम्म कुनै निष्कर्षमा नपुग्न सल्लाह दिन्छन्।

अमेरिकी रक्षा अधिकारीहरूका अनुसार, यो आक्रमण विशेषगरी फोर्दो, नतान्ज र एस्फाहान गरी तीन प्रमुख आणविक केन्द्रहरूमा लक्षित थियो। फोर्दो, जो करिब ९० मिटर गहिरो भूमिगत प्रशोधन केन्द्र हो, संवर्धित युरेनियम उत्पादनको मुख्य स्थलका रूपमा चिनिन्छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले यो कारबाहीबाट इरानको आणविक कार्यक्रममा 'गम्भीर क्षति पुगेको' बताएका छन्। यद्यपि, उपग्रह तस्बिर र अन्य स्वतन्त्र स्रोतहरूबाट यसको यथार्थ मूल्याङ्कन गर्न केही समय लाग्ने देखिएको छ। फ्रान्सस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध संस्थाकी विज्ञ हेलेओइज फायेका अनुसार, फोर्दो वरपरको गतिविधिले संवर्धित युरेनियम अन्यत्र सारिएको हुन सक्ने संकेत गर्छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय निरीक्षण संस्थाहरूका लागि चुनौती उत्पन्न गर्नेछ।

धेरै विज्ञहरूले भौतिक संरचनाहरू ध्वस्त भए पनि इरानले दशकौँदेखि आर्जन गरेको प्राविधिक ज्ञान यथावत् रहने औंल्याएका छन्। हजारौं वैज्ञानिक र प्राविधिक कर्मचारीहरूको अनुभव र सीप सहजै समाप्त नहुने उनीहरूको तर्क छ। लन्डनस्थित किङ्स कलेजका प्राध्यापक आन्द्रेयस क्रिगले यो कारबाहीलाई 'अत्यन्त जोखिमपूर्ण र अनिश्चित परिणाम दिने' भनेका छन्। उनका अनुसार, "फोर्दो जस्तो गहिरो भूमिगत केन्द्रमाथिको आक्रमणले तत्काल ठोस परिणाम दिन्छ भन्न सकिँदैन।"

इरानको तर्फबाट तत्काल कुनै ठोस सैन्य जवाफ नआए पनि परराष्ट्रमन्त्री अब्बास आरागचीले यस आक्रमणलाई 'गम्भीर सीमारेखा पार गरेको' भन्दै टिप्पणी गरेका छन्। भूराजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार इरानले आफ्नो प्रतिक्रिया सावधानीपूर्वक तर स्पष्ट सन्देश दिने गरी प्रस्तुत गर्ने सम्भावना छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा आफ्नो आवाज पुर्‍याउने प्रयास गर्नेछ, तर ठूलो सैन्य टकरावबाट बच्ने प्रयास पनि गर्न सक्छ।

विश्लेषक माइकल होरोविट्जका अनुसार, सम्भावित विकल्पहरूमा अमेरिकी सैन्य सम्पत्तिमाथि सीमित कारबाही, होरमुजको जलडमरु बन्द गर्ने, वा खाडी क्षेत्रका ऊर्जा पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गर्ने कदमहरू हुन सक्छन्। यद्यपि, यी सबै विकल्पहरूमा गम्भीर जोखिमहरू छन्।

च्याथम हाउसका अनुसन्धानकर्ता रेनाड मन्सूरले इरान अहिले 'आफ्नो अस्तित्वको रक्षा गर्ने अवस्थामा' रहेको बताउँछन्। उनका अनुसार, अल्पकालीन रूपमा तनाव बढ्न सक्ने भए पनि दीर्घकालमा वार्ताको बाटो खुल्ने सम्भावना रहन्छ। केही अन्य विश्लेषकहरूले इरानले सायद अमेरिकी सम्पत्तिमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण नगरी इजरायली स्वार्थलाई लक्ष्य गर्न सक्ने बताएका छन्, जसले अमेरिका सिधै युद्धमा तानिने जोखिमलाई कम गर्नेछ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले सैन्य दृष्टिले यसलाई सफलता मानेका छन्। तर, केही विश्लेषकहरू भन्छन् – यदि इरानले दीर्घकालीन रणनीति अपनायो भने, उसले कूटनीतिक र राजनीतिक रूपमा अमेरिकी प्रशासनलाई अप्ठेरोमा पार्न सक्छ।

यो घटनाले इरान-अमेरिका सम्बन्धमा मात्र तनाव बढाएको छैन, तर समग्र क्षेत्रीय सुरक्षा सन्तुलनमा पनि नयाँ चुनौतीहरू थपेको छ। आगामी दिनमा दुई देशबीचको सम्बन्धले कस्तो मोड लिन्छ र यसले मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा के प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा हेर्न बाँकी नै छ।