काठमाडौं । पृथ्वीको एक छेउबाट अर्को छेउसम्म हरेक वर्ष करिब ३० हजार किलोमिटर उडान भर्ने अद्भूत चरा प्रजाति ‘हड्सनियन गोडविट’ अहिले अस्तित्वकै सङ्कटमा पुगेको छ। जलवायु परिवर्तन र बढ्दो मानवीय गतिविधिका कारण विगत चार दशकमा यसको सङ्ख्या ९५ प्रतिशतले घटेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ।

आर्कटिकदेखि दक्षिण अमेरिकाको प्याटागोनियासम्मको कठिन यात्रा गर्ने यो चरालाई विश्वकै असाधारण यात्रु मानिन्छ। ब्राजिलमा सोमबारदेखि सुरु हुने आप्रवासी प्रजातिको संरक्षणसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय महासन्धि (सिएमएस) को बैठकमा यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण आवश्यक पर्ने ४२ प्रजातिको सूचीमा राखिएको छ। यस सूचीमा हिउँमा बस्ने उल्लू, धारीदार हाइना र ह्यामरहेड शार्कजस्ता जीवहरू पनि समावेश छन्।

म्यासाचुसेट्स एम्हस्र्ट विश्वविद्यालयका पारिस्थितिकीविद् नाथन सेनरका अनुसार गोडविटले एकै पटकमा ११ हजार किलोमिटरसम्म बिना रोकटोक उड्न सक्छ। तर, यस्तो ‘महाकाव्य उडान’ सफल बनाउन यात्राका क्रममा पर्याप्त आहार आवश्यक पर्छ, जुन अहिले वातावरणीय असन्तुलनका कारण बिग्रँदै गएको छ।

आर्कटिक क्षेत्रमा वसन्त ऋतुको समय परिवर्तन हुँदा बच्चा हुर्काउने समय र कीराहरूको उपलब्धताबीच तालमेल मिलेको छैन। सेनरका अनुसार गोडविटहरू अघिल्ला वर्षको तुलनामा ढिलो बसाइँ सर्न थालेका छन्, जसको ठोस कारण वैज्ञानिकहरूका लागि अझै रहस्य बनेको छ।

दक्षिणी चिलीमा भइरहेको सालमन र ओइस्टर खेतीको विस्तारले तटीय क्षेत्रमा मानवीय हस्तक्षेप बढाएको छ। यसले चराहरूको आहारा क्षेत्रमा असर पारेको छ। उता अमेरिकामा खेती प्रणालीमा आएको परिवर्तनले सिमसार क्षेत्रहरू घट्दै जाँदा गोडविटलाई आराम र आहार खोज्न कठिन भएको छ।

ब्राजिलको वातावरणीय निकाय ‘इबामा’ का प्रमुख रोड्रिगो अगोस्टिन्होले जलवायु परिवर्तनले प्राकृतिक समयचक्रमा निर्भर प्रजातिहरूलाई गम्भीर असर पारिरहेको बताए। सिएमएसकी कार्यकारी सचिव एमी फ्रेन्केलका अनुसार चरा र माछा प्रजातिहरूको अवस्था झन् चिन्ताजनक बन्दै गएको छ।

महासन्धिको प्रतिवेदनअनुसार सूचीकृत प्रजातिमध्ये ४९ प्रतिशतको सङ्ख्या अझै घटिरहेको भए पनि केही सुधारका सङ्केत पनि देखिएका छन्। मध्य एसियाको ब्याक्ट्रियन हिरणको सङ्ख्यामा वृद्धि भएपछि यसलाई उच्च जोखिमको सूचीबाट हटाउने प्रस्ताव बैठकमा गरिएको छ। प्रवासी प्रजातिहरू परागण र कीरा नियन्त्रणमार्फत स्वस्थ पारिस्थितिक प्रणालीका लागि अनिवार्य रहेको विज्ञहरूले औँल्याएका छन्।