काठमाडौं। चीन मानव तस्करीको व्यापक व्यापारका लागि परिचित छ। तर अब यो यतिमै सीमित रहेको छैन । चिनियाँ मानव तस्करहरूले हालैका वर्षहरूमा चीन बाहिर आफ्नो तम्बू विस्तार गरेको विभिन्न समाचार र अनुसन्धान रिपोर्टहरुले देखाएको छ ।

चिनियाँ तस्करहरुले गरिब एसियाली राष्ट्रका मानिसहरूलाई रोजगारीको नाममा चीनमा लगेर जबरजस्ती विवाह, बेश्यावृत्ति वा दासत्व र अन्य प्रकारका गैरकानूनी गतिविधिका लागि बेच्ने गरेको पाइएको छ।

चीनमा यसरी बेचबिखन भएका मानिसहरूलाई अंग कटाईका लागि मारिने गरेको डरलाग्दो दाबीहरूसमेत हुने गरेका छन् ।

पछिल्लो घटनाक्रम नेपालबाटै बाहिर आएको छ। प्रहरीले दुई चिनियाँ नागरिकलाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ परेका चिनियाँ नागरिकले १० जना नेपालीलाई राम्रो रोजगारी दिने भन्दै चीनमा लगेर अवैध काम गर्न बाध्य पारेका थिए ।

यस विषयमा नेपालकै मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोका प्रहरी उपरीक्षक शारदाप्रसाद चौधरीले भनेका छन्,'उद्धार गरिएका महिला र केटीहरूमाथि हाम्रो अनुसन्धानले नेपालबाट बेहुली बनाएर चीन लैजाने र त्यहाँ युवतीहरूलाई वेश्यावृत्तिमा लगाइने गरेको दखिएको छ।'

सन् २०१९ मा पनि नेपाल प्रहरीले बिहेको बहानामा नेपाली युवतीहरूलाई चीनमा बेचबिखन गरेको आरोपमा १० जनालाई पक्राउ गरेको थियो तर यथार्थमा ती युवतीहरूलाई घरेलु कामदार र यौनदासीका रूपमा प्रयोग गरेको थियो ।

चिनियाँ तस्करहरू नियम तोड्नबाट जोगिएर प्रक्रियाहरू पछ्याउँदै प्रायः सरकारी राडारबाट बच्ने गरेका छन् । 'चिनियाँ नागरिकहरूले सबै कानूनी प्रक्रियाहरू पालना गरेर नेपाली महिलाहरूलाई लैजान्छन् तर यी महिलाहरूलाई यौन दास वा बेतलबी कामदारको रूपमा प्रयोग गर्ने उच्च जोखिममा छ,' महिला तथा बालबालिका बेचबिखन विरुद्धको अलायन्सकी अध्यक्ष अञ्जना शाक्यले भनेकी छिन् ।

यस्तै चिनियाँ तस्करहरूले विभिन्न देशमा चीनले निर्माण गरिरहेको पूर्वाधार परियोजनाका व्यवसायी वा कामदार भनेर पनि अवैध मानव व्यापार गर्ने गरेका छन्। चीन-पाकिस्तान आर्थिक करिडोर (सीईपीसी अथवा सीपेक) अन्तर्गतका परियोजनाहरू कार्यान्वयन गर्दा धेरै चिनियाँ नागरिकहरू नियमित रूपमा पाकिस्तान आउने गरेको देखिन्छ। 

गरिब र अल्पसंख्यक पृष्ठभूमिका केटीहरू र चिनियाँ पुरुषहरूबीच ठगी विवाह गरेर बेहुली बेचबिखनका धेरै घटनाहरू रिपोर्ट गरिएका छन्। यी चिनियाँ तस्करहरू अस्तित्वमा नभएका कम्पनीहरूको व्यवसायीको रूपमा पाकिस्तान प्रवेश गरेका थिए। ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युटको रिपोर्टअनुसार उनीहरूले गरिब पाकिस्तानी केटीहरूलाई ३,५००(५,००० अमेरिकी डलरमा किनेका छन् ।

इस्लामाबाद सरकारले सीमान्तकृत पृष्ठभूमिका पीडित र कमजोर केटीहरूलाई न्याय दिन चीनसँग व्यापार रोजेको आरोप छ। यस बिषयमा अभियोजन अपर्याप्त र शंकास्पद रहेको सामाजिक अभियन्ताहरू बताउँछन्। 

कुनै सरकारी तथ्याङ्क नभए पनि गैरसरकारी संस्था र समाचार एजेन्सीहरूले गरेको अनुसन्धानले सन् २०१९ मा क्रिस्चियन समुदायका ६२९ महिला विशेष गरी कमजोर महिलाहरूलाई बेहुलीको रूपमा चीनमा बेचेको खुलासा भएको थियो। यसै अपराधमा सन् २०१९ मा पाकिस्तानमा ५२ चिनियाँ तस्करहरू पक्राउ परेका थिए। यद्यपि, आधाभन्दा बढी चाँडै निर्दोष देखाइएका थिए भने, उनीहरु जमानतसहित पाकिस्तानबाट भाग्न सफल रहे ।

चीनको एक सन्तान नीति र केटाहरूलाई प्राथमिकता मानव बेचबिखनका लागि ठूलो मात्रामा जिम्मेवार छ र देशको मानव व्यापारको लामो इतिहास छ। एक सन्तान नीतिले सन् १९८० को दशकको उत्तरार्धबाट महिला जनसङ्ख्यामा गिरावट ल्यायो किनभने दम्पतीहरूले एउटा मात्र बच्चा छोरो बढी मन पराउने गर्थे।

छनोट गरी गर्भपतन र कन्या भ्रूणहत्या व्याप्त हुँदा बढ्दो पुरुष जनसङ्ख्या र मानव बेचबिखनमा बृद्धिको कारण गरिब विशेष गरी केटीहरू भियतनाम, म्यानमार, कम्बोडिया र लाओसलगायत गरीब छिमेकी देशहरूबाट बेचबिखनमा पर्छन्। चीनको ग्रामीण भागबाट पनि लाखौं मानिस बेचबिखन गरी जबरजस्ती श्रममा पठाइन्छ।

चीन सरकार र दूतावासले मानव बेचबिखन विरुद्ध बयान जारी गर्दै आएका छन् भने विश्वको दोस्रो शक्तिशाली राष्ट्रसँग अवैध मानव तस्करी रोक्न कमजोर कानुन छ । चीनमा अवैध बिरुवा किन्ने व्यक्तिलाई सात वर्षसम्म कैद हुन सक्छ तर, मानिस किन्दा तीन वर्षको जेल सजाय हुन्छ र त्यो पनि सक्रिय रूपमा लागू हुँदैन।

चीनमा सन् १९९७ सम्म मानव बेचबिखनका लागि कुनै सजाय नै थिएन। 'जबसम्म असमानता रहन्छ र राज्यले पर्याप्त काम गर्दैन, तबसम्म मानव बेचबिखन जारी रहनेछ,' बेइजिङस्थित महिलावादी कार्यकर्ता फेङ युआनले भनेकी छन् ।