ताइपेई। सुस्त वित्तीय अवस्थाको बीचमा कम यात्रु सङ्ख्या, अनियन्त्रित विस्तार र बढ्दो ऋणका कारण चीनको उच्च-गति रेल परियोजनाको आर्थिक व्यवहार्यतामाथि प्रश्न उठेको छ। चाइना स्टेट रेलवे ग्रुप (सीएसआरजी) ले ऋण-सम्पत्ति अनुपात अझै पनि ६३.८ प्रतिशत रहेको स्वीकार गरेको छ। जुन ५० प्रतिशतको स्वस्थ अनुपात भन्दा बढी हो। ७०,००० किलोमिटर उच्च-गतिको रेल सञ्जाल पुर्‍याउने अति-महत्त्वाकाङ्क्षी लक्ष्यका साथ चीनले जथाभाबी लगानी गरिरहेको छ। जसले गर्दा दिगो ऋणमा फस्ने भएको छ।

विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् कि चिनियाँ हाई-स्पीड रेल ठूलो पैसाको खाडल बनेको छ किनकि अपरेटर सीएसआरजीले लगभग एक ट्रिलियन अमेरिकी डलर ऋणमा डुबेको छ। यो उल्लेखनीय छ कि चीनले २०३५ सम्ममा ७०,००० किलोमिटर निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ।

उच्च गतिको रेलमा गरिएको ठूलो लगानी चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको पूर्वाधारमा खर्च गरेर वृद्धि हासिल गर्ने आर्थिक मोडेलमा आधारित छ। उच्च गतिको रेल विस्तारको उद्देश्य व्यक्तिगत सम्पत्ति सुधार गर्नुका साथै चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको शक्तिलाई सुदृढ गर्नु थियो। यद्यपि, यसको ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्‍यो। ऋण र दायित्व बढ्दै गयो।

बेइजिङ जियाओटोङ विश्वविद्यालयका विद्वान झाओ जियानले २०१९ मा कम भिडभाड भएका क्षेत्रहरूमा उच्च-गतिको रेलको अनावश्यक विस्तार गरेर प्रणालीको वित्तीय जोखिमलाई आँखा चिम्लेकोमा चीनको आलोचना गरे। उनले भने, "कम यातायात घनत्व भएको विश्वको सबैभन्दा ठूलो उच्च-गति रेल नेटवर्क हुनु भनेको महत्त्वपूर्ण वित्तीय जोखिमको सङ्केत हो। यति ठूलो उच्च-गति नेटवर्कको चलिरहेको निर्माणले नेटवर्क चलाउने चाइना रेलवे कर्पोरेसन र स्थानीय सरकारहरूमाथि ठूलो ऋणको बोझ निम्त्याउन सक्छ। जसले गर्दा यसलाई "खैरो गैँडा" वा चिनियाँ अर्थतन्त्रको लागि स्पष्ट खतरा बन्न सक्छ।"

हङकङका व्यापारी तथा लेखक डेसमन्ड शमले भने कि बढ्दो अस्थिर ऋणको कारण स्थानीय सरकारको उच्च गतिको रेलवे निर्माण भएपछि जग्गा बिक्रीबाट ठूलो नाफा कमाउने योजना हो। "तर चीनको घरजग्गाको बबल फुटेपछि यो रणनीतिले आफ्नो गति गुमाएको छ। उनीहरूले अपेक्षा गरेको वित्तीय लाभको सट्टा, स्थानीय सरकारहरू ऋणमा बाँचिरहेका छन्। एक उच्च-गतिको रेल नेटवर्क जुन प्रभावशाली भए पनि आफैँलाई तिर्न सङ्घर्ष गरिरहेको छ," उनले भने।

ऋण अहिले लगभग एक ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुगेकोले जियानको चेतावनी सत्य साबित भयो। यी उच्च-गति रेल परियोजनाहरू स्थानीय सरकारहरूद्वारा सह-वित्त पोषित छन्। अहिले घरजग्गा कारोबारमा आएको मन्दी र आर्थिक मन्दीका कारण स्थानीय सरकारहरूको राजस्व घटेको छ। यसले उनीहरूमाथि बोझ बढाएको छ। विशेष गरी धेरै उच्च-गति रेल परियोजनाहरूले नाफा कमाउन वा सञ्चालन लागत असुल गर्न असफल भएको कारण। त्यसैले आधाभन्दा कम सम्पन्न भएका परियोजनाहरू निलम्बित हुन्छन्। जसले अझ बढी समस्याहरू सिर्जना गर्दछ। "अपूर्ण सम्पत्ति निर्माणको सम्भावनाले वित्तमा थप दबाब दिन सक्छ," रेटिङ एजेन्सी एस एन्ड पी ग्लोबलले भन्यो।

भर्जिनियास्थित एलायन्स फर इनोभेसन एण्ड इन्फ्रास्ट्रक्चरले भनेको छ कि कुनै समय आर्थिक वृद्धिको प्रमुख अग्रदूतको रूपमा चिनिने चिनियाँ उच्च-गति रेल परियोजनाहरूले अहिले ऋण सङ्कटले ठूलो मात्रामा समस्य परेको छ। "चीनको सरकारले आफ्नो उच्च-गतिको रेल नेटवर्कको बारेमा घमन्ड गर्न छिटो गर्‍यो, जुन विश्वमै अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो हो। तर धेरैजसो लाइनहरू घाटामा छन् र क्षमताको एक अंशमा सञ्चालन हुन्छन्।

प्रमुख सहरहरू बीचका लाइनहरूले मात्र नाफा कमाउँछन् र ग्रामीण रेल स्टेसनहरू कम प्रयोगमा छन् र स्थानीय सरकारको ऋणमा योगदान पुर्‍याउँछन्," यसले भन्यो। विश्लेषक र पर्यवेक्षकहरूले चिनियाँ उच्च-गतिको रेल परियोजनाले गरेको लगानीको प्रतिफल सुनिश्चित गर्न असफल भएको तथ्यलाई जोड दिए। यात्रु सङ्ख्यामा सुधार नभए पनि चीनले उच्च गतिको रेलको सञ्जाल विस्तार गर्न जारी राखेको छ।

वाल स्ट्रिट जर्नल (डब्ल्यूएसजे) का चीन संवाददाता ब्रायन स्पीगलले आगामी तीन दशकमा देशको जनसङ्ख्या लगभग २० करोडले घट्ने अनुमान गरिएको बेला बेइजिङ सरकारको नयाँ लाइनहरू निर्माणमा ध्यान केन्द्रित गर्ने कुरामा प्रश्न उठाए। चिनियाँ-अमेरिकी अर्थशास्त्री डेवी हुआङले भने कि उच्च-गतिको रेल परियोजनालाई पर्याप्त मर्मत कोष आवश्यक पर्दछ। यद्यपि तिनीहरू कम उपयोग भए पनि, जसले ऋण समस्यालाई झनै खराब बनाउँछ।

आर्थिक मन्दीका कारण माग कम भए पनि घरजग्गा सङ्कट, बढ्दो स्थानीय सरकारको दायित्व र ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरूको लागि निरन्तर दबाबले चीनको लागि आर्थिक कठिनाइको जोखिम बढाएको छ। यस्तो अवस्थामा उच्च गतिको रेलमा लगानी अनिश्चित भएको शुमले बताए। उनले थपे, "अब, फोका फुट्दै जाँदा, रेलहरू चलिरहन्छन् - तर बिल त आउनेछ।"