बेइजिङ। चीनको जन्मदर निरन्तर कम भइरहेको छ। बढ्दो सम्बन्ध विच्छेद दरले चिन्ताजनक प्रवृत्तिलाई बढवा दिइरहेको छ। आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार, चीनमा विवाह दर्ता २०२४ मा २० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ। जुन रेकर्ड गिरावट हो। युवा जोडीहरूमाझ विवाहलाई प्रवर्द्धन गर्न अधिकारीहरूले गरेका प्रयासहरूको बाबजुद विश्लेषकहरूले यो गिरावट शासन भित्रका महत्त्वपूर्ण संरचनात्मक मुद्दाहरूमा निहित रहेको र चाँडै सुधार हुने सम्भावना कम रहेको बताउँछन्।

चीनको नागरिक मामिला मन्त्रालयले फेब्रुअरी ८ मा जारी गरेको तथ्याङ्क अनुसार, २०२४ मा चीनमा ६० लाखभन्दा बढी जोडीहरूले विवाह गरेका छन्। जुन २०२३ मा ७६ लाख ८० हजार जोडीको तुलनामा १५ लाख ८० हजार वा २०.५ प्रतिशतले कमी हो। सन् २०१३ को तथ्याङ्कलाई प्रतिबिम्बित गर्दा, जुन वर्ष १ करोड ३० लाखभन्दा बढी चिनियाँ जोडीहरूले विवाह गरेको शिखर वर्ष थियो।

हालैका तथ्याङ्कहरू साँच्चै स्तब्ध पार्ने छन्। एघार वर्ष पछि त्यो सङ्ख्या आधाभन्दा बढीले घटेको छ। जुन ४५ वर्षमा सबैभन्दा कम स्तरमा पुगेको छ। आधिकारिक तथ्याङ्कले गत वर्ष २६ लाख २० हजार चिनियाँ जोडीले सम्बन्ध विच्छेदको लागि निवेदन दिएका देखाएको छ। जुन २०२३ को तुलनामा २८,००० ले बढी हो।

चिनियाँ स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार पछिल्लो विवाह तथ्याङ्कले विवाहप्रति चीनको दृष्टिकोणमा आएको परिवर्तनलाई प्रतिबिम्बित गर्दैन, बरु यसलाई "बिग्रँदै गएको सामाजिक अवस्थाका कारण बाध्यकारी छनौट" को रूपमा हेरिएको छ। विश्वव्यापी "दुःख सूचकाङ्क" मा चीन बारम्बार उच्च स्थानमा रहन्छ।

मिडियाले टिप्पणी गर्‍यो, "मूल मुद्दा सामाजिक स्रोतहरूको अत्यधिक विकृत वितरण र चिनियाँ कम्युनिस्ट सरकारद्वारा व्यापक शोषणबाट उत्पन्न हुन्छ।" कम्युनिस्ट नियन्त्रणमा रहेको चीनमा जीवनयापनको लागत धेरै उच्च छ। साथै, चीनको जन्मदर लगातार तीन वर्षदेखि घट्दै गएको छ। जसले गर्दा तीव्र आर्थिक वृद्धिको बाबजुद सामाजिक कल्याण प्रणाली बिग्रँदै गएको एक मात्र देश बनेको छ।

धेरैजसो चिनियाँ नागरिकहरूको जीवनभर वास्तविक सामाजिक कल्याणमा पहुँच हुँदैन। चीनमा, प्रेम र विवाह लगायत व्यक्तिगत जीवनका छनौटहरू नियन्त्रण र शोषण गरिन्छ। सरकारले कर, घरजग्गा, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा मार्फत सम्पत्ति निकाल्छ र शासनको स्थिरता कायम राख्न व्यक्तिगत भावना, विवाह र बच्चा जन्माउने जस्ता कुराहरू पनि प्रयोग गर्छ। फलस्वरूप, चिनियाँ युवाहरूले बाँच्नको लागि विवाह नगर्ने र बच्चा नजन्माउने रणनीति अपनाइरहेका छन्।

धेरै चिनियाँ युवाहरूले बेरोजगारीको तनाव र गुजारा चलाउन सङ्घर्ष गरी रहेका छन्। जसले गर्दा चीनको सुस्त अर्थतन्त्रको बीचमा विवाह गर्न महँगो पर्छ। कतिपयले आर्थिक सहयोगको लागि आफ्ना आमाबाबुमा भर पर्छन् र भविष्यको बारेमा निराश महसुस गर्छन्। विवाहमा गिरावटको लागि आर्थिक दबाबलाई दोष दिन्छन्।

२०२५ मा आर्थिक अवस्था २०२४ को भन्दा खराब देखिने भएकाले विवाहमा अझ गिरावट आउन सक्छ। मेरील्याण्डस्थित इन्स्टिच्युट फर इन्फर्मेसन साइन्स एण्ड स्ट्राटेजीका एक अर्थशास्त्रीले भने कि अर्थतन्त्रले विवाह दरलाई उल्लेखनीय रूपमा असर गर्छ। धेरै युवाहरू स्नातक पछि बेरोजगार छन्। जसले गर्दा उनीहरू आफ्ना आमाबाबुसँग बस्न बाध्य हुन्छन्।

चीनका अधिकांश कम्पनीहरू या त सङ्घर्ष गरिरहेका छन् या टाट पल्टिरहेका छन्। जसले गर्दा कर्मचारीहरूको आय अस्थिर छ र दीर्घकालीन सम्भावनाहरूको बारेमा असुरक्षा छाएको छ। धेरैले अर्को वर्ष अझ खराब हुने विश्वास गर्छन्। विवाह गर्ने र बच्चा जन्माउनेहरूको सङ्ख्यामा कमी आउनेछ। फलस्वरूप, चीन एक वृद्ध समाज बन्दै गइरहेको छ। जहाँ काम गर्ने उमेर समूह (१५ देखि ६४ वर्ष) को जनसङ्ख्या घट्दै गइरहेको छ।

सार्वजनिक तथ्याङ्क अनुसार, २००० देखि २०२३ सम्म, चीनको ६० वर्ष र सोभन्दा माथिका उमेर समूहको जनसङ्ख्या १२ करोड ६० लाखबाट बढेर २९ करोड ७० लाख भएको छ। जुन कुल जनसङ्ख्याको अनुपातमा दोब्बर हो। चिनियाँ युवाहरूलाई विवाह गर्न र बच्चा जन्माउन प्रोत्साहित गर्न सीसीपीको व्यापक नीति र प्रचार प्रयासहरूको बाबजुद, विवाह र जन्मदर घट्दै गइरहेको छ।

यो प्रवृत्तिले चीनको वृद्ध समाजले सामना गरिरहेका गम्भीर समस्याहरूलाई प्रकाश पार्छ। आगामी ५ देखि १० वर्षमा, काम गर्ने जनसङ्ख्या र सरकारी वित्तले बढ्दो दबाबको सामना गर्नेछ। विज्ञहरूको तर्क छ कि चीनको वृद्ध समाज र घट्दो विवाह र जन्मदरको कारण १९७९ देखि २०१५ सम्म लागू गरिएको सीसीपीको कडा एक-बच्चा नीति हुन सक्छ।

यो नीतिले धेरै छनौट र जबरजस्ती गर्भपतन गरायो। किनकि धेरै आमाबाबुले केटाहरूलाई प्राथमिकता दिए। जसले गर्दा लिङ्गमा उल्लेखनीय असन्तुलन भयो। विवाह र सन्तान उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने र सम्बन्ध विच्छेदलाई अझ कठिन बनाउने प्रयासहरूको बाबजुद, यी उपायहरू प्रभावहीन भएका छन्।

युवाहरूमा विवाह गर्न र बच्चा जन्माउन अनिच्छुकताले मानव प्रजननको प्राकृतिक चक्रलाई बाधा पुर्‍याउँछ। जसले गर्दा पारिवारिक निरन्तरता र आगामी दशकहरूमा विभिन्न सामाजिक, आर्थिक र नैतिक पक्षहरूमा असर पर्न सक्छ।

सामाजिक विज्ञहरूको तर्क छ कि ७५ वर्षभन्दा बढीको कम्युनिस्ट शासनले लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परालाई उल्लेखनीय रूपमा उल्ट्याएको छ। जसले गर्दा राष्ट्र अभूतपूर्व सङ्कटमा फसेको छ। विवाह दर अहिलेसम्मकै न्यून पुगेको छ भने सम्बन्ध विच्छेद दर अहिलेसम्मकै उच्च पुगेको छ।

मानिसहरू बच्चा जन्माउन हिचकिचाउँदै छन्। जसले गर्दा वृद्धावस्थाको समस्या बढ्दै गइरहेको छ र जनसङ्ख्या वृद्धि नकारात्मक हुँदै गइरहेको छ। धेरै प्रयासहरूको बाबजुद, सीसीपीले आफ्नो युवा जनसङ्ख्यालाई परिवार सुरु गर्न मनाउन असफल भएको छ र प्रत्येक बित्दै जाँदा स्थिति झन् खराब हुँदै जाने उनीहरूको विश्वास छ।