नयाँ दिल्ली। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले जारी गरेको हालैको रिपोर्ट "वृद्धि भइरहेको खुद्रा डिजिटल भुक्तानी: अन्तर सञ्चालनको मूल्य" अनुसार, भारतको वास्तविक-समय भुक्तानी प्रविधि यूपीआई (एकीकृत भुक्तानी इन्टरफेस) ले भिसालाई उछिनेर विश्वव्यापी नेता बनेको छ। यूपीआईले भारतको डिजिटल भुक्तानीको ८५ प्रतिशत र विश्वव्यापी रूपमा लगभग ६० प्रतिशत डिजिटल भुक्तानीलाई सशक्त बनाएको छ, आईएमएफ रिपोर्टले भनेको छ।

भिसाको तुलनामा यूपीआईले प्रति दिन ६४ करोड भन्दा बढी लेनदेनहरू ह्यान्डल गरिरहेको छ। रिपोर्टले भन्यो, जुन २०२५ मा, १८.३९ अर्ब यूपीआई लेनदेनहरू मार्फत २४ लाख करोड रुपैयाँको लेनदेन प्रशोधन गरिएको थियो। जुन गत वर्षको सोही महिनामा १३.८८ अर्ब लेनदेनको तुलनामा वार्षिक रूपमा ३२ प्रतिशतले बढी हो।

भारतको एकीकृत भुक्तानी इन्टरफेस अब विश्वको नम्बर एक वास्तविक-समय भुक्तानी प्रणाली पनि हो। आईएमएफ रिपोर्टले भन्यो। दैनिक लेनदेनहरू प्रशोधन गर्ने क्रममा यसले भिसालाई उछिनेर अग्रणी बनेको छ। यूपीआईले प्रति दिन ६४ करोडभन्दा बढी कारोबारहरू ह्यान्डल गर्छ। जबकि भिसाले ६३ करोड ९० लाख कारोबारहरू ह्यान्डल गर्छ। प्रतिवेदनले थप बताउँछ कि यो स्केल असाधारण हो। विशेष गरी जब तपाईँ विचार गर्नुहुन्छ कि यूपीआईले यो उपलब्धि केवल नौ वर्षमा हासिल गरेको हो।

यूपीआई एक वास्तविक-समय भुक्तानी प्रणाली हो जसले मोबाइल अनुप्रयोगहरू मार्फत बैङ्क खाताहरू बीच तत्काल पैसा स्थानान्तरण सक्षम गर्दछ। यो तत्काल भुक्तानी सेवा (आईएमपीएस) पूर्वाधारमा आधारित छ। यूपीआईले धेरै बैङ्क खाताहरूलाई एउटै एपमा ल्याउँछ र पैसा स्थानान्तरण, व्यापारी भुक्तानी र पियर-टु-पियर भुक्तानी अनुरोधहरू जस्ता विभिन्न सुविधाहरूलाई समर्थन गर्दछ। जसले डिजिटल कारोबारहरूलाई छिटो र सुविधाजनक बनाउँछ।

यूपीआईको विश्वव्यापी स्वीकृति
आईएमएफ प्रतिवेदनले यूपीआई प्रविधि भौगोलिक रूपमा भारतमा सीमित नभएको कुरा प्रकाश पार्छ, किनकि हालैका समयमा धेरै देशहरूले यसलाई अपनाएका छन्।

आईएमएफ प्रतिवेदनले थप बताउँछ कि सफलताको कथा केवल भारतमा मात्र सीमित छैन। "यूपीआईले सीमा पार आफ्नो उपस्थिति महसुस गराइरहेको छ। यो पहिले नै युएई, सिंगापुर, भुटान, नेपाल, श्रीलङ्का, फ्रान्स र मौरिसस सहित सात देशहरूमा अवस्थित छ।"

फ्रान्समा यसको प्रवेश एक कोसे ढुङ्गा हो किनकि यसले यूपीआईको युरोपमा पहिलो प्रवेशलाई चिन्ह लगाउँछ। यसले त्यहाँ यात्रा गर्ने वा बस्ने भारतीयहरूलाई विदेशी लेनदेनको सामान्य झन्झट बिना निर्बाध रूपमा भुक्तानी गर्न अनुमति दिनेछ, रिपोर्टमा थप भनिएको छ।

भारतले ब्रिक्स समूहमा यूपीआईलाई एक मानक बनाउन पनि प्रयास गरिरहेको छ। जसमा अब छ नयाँ सदस्य देशहरू छन्। यदि यो भयो भने, यसले रेमिट्यान्स सुधार गर्नेछ। वित्तीय समावेशीकरणलाई बढवा दिनेछ र डिजिटल भुक्तानीमा विश्वव्यापी प्राविधिक नेताको रूपमा भारतको छविलाई बलियो बनाउनेछ, आईएमएफ रिपोर्टमा उल्लेख छ।

यूपीआईले डिजिटल भुक्तानीमा कसरी क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्यायो?
आईएमएफ रिपोर्टमा यूपीआई ले एनपीसीआईद्वारा व्यवस्थित साझा प्लेटफर्म मार्फत बैङ्कहरू र वित्तीय प्रविधि एपहरूलाई जोड्दछ भनी उल्लेख छ।

यो खुलापनका दुई ठूला फाइदाहरू छन्, "पहिलो, प्रयोगकर्ताहरूलाई विश्वास वा प्रयोगमा सहजताको आधारमा आफ्नो मन पर्ने एप छनौट गर्ने स्वतन्त्रता छ। दोस्रो, यसले राम्रो सुविधाहरू र सुरक्षा प्रदान गर्न प्रदायकहरू बीच स्वस्थ प्रतिस्पर्धा सिर्जना गर्दछ।"