नयाँदिल्ली । भारतमा उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन सेप्टेम्बर ९ तारिखमा हुने भएको छ। उपराष्ट्रपति पदको लागि मनोनयन २१ अगस्टसम्म भरिने सूचना जारी गरिएको छ। जगदीप धनखरले जुलाई २१ को रात अचानक उपराष्ट्रपति पदबाट राजीनामा दिएपछि नयाँ उपराष्ट्रपतिका लागि निर्वाचन हुन लागेको हो ।
राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूले जुलाई २२ मा धनखरको राजीनामा स्वीकृत गरेकी थिइन्। ७४ वर्षीय धनखडको कार्यकाल १० अगस्ट २०२७ सम्म थियो ।
उपराष्ट्रपति धनखर जुलाई २१ मा राज्य सभामा उपस्थित भएका थिए । त्यसपछि उनले अस्वस्थताको कारण देखाउँदै साँझ राजीनामा दिएका थिए ।
कसरी चुनिन्छन् उपराष्ट्रपति ?
सबैभन्दा पहिले निर्वाचन मण्डल सूची बनाइन्छ: उपराष्ट्रपतिको निर्वाचनको लागि, निर्वाचन मण्डल सूची पहिले बनाइन्छ। यसमा लोकसभा र राज्यसभाका सबै निर्वाचित र मनोनित सदस्यहरू समावेश छन्।
दुवै सदनमा कुल सदस्य संख्या ७८२ छ। लोकसभामा ५४२ र राज्यसभामा २४० छन्। यस्तो अवस्थामा नयाँ उपराष्ट्रपति पदमा त्यो व्यक्ति मात्र निर्वाचित हुनेछ जसलाई ३९४ सदस्यहरूको समर्थन छ। यो गणितलाई हेर्दा, एनडीएसँग दुवै सदनमा ४२२ सदस्यहरूको बहुमत छ।
अगस्ट ७ मा अधिसूचना जारी गरिनेछ: निर्वाचन आयोगले अगस्ट १ मा उपराष्ट्रपतिको निर्वाचनको मिति घोषणा गर्यो। अगस्ट ७ मा अधिसूचना जारी गरिनेछ। अधिसूचना जारी हुने बित्तिकै मनोनयन सुरु हुन्छ। यसको अन्तिम मिति अगस्ट २१ हो।
मनोनयनको लागि २० सांसदको समर्थन आवश्यक: उम्मेदवारलाई कम्तिमा २० सांसदले प्रस्ताव गर्नुपर्छ। यसबाहेक, २० सांसदको समर्थन पनि आवश्यक पर्दछ।
सांसदहरू मात्र मतदाता हुन्, त्यसैले अभियान सीमित छ: चुनावमा सांसदहरू मात्र मतदाता हुन्। त्यसैले, यो अभियान सीमित क्षेत्रमा हुन्छ। उम्मेदवार र उनका समर्थक दलहरू अभियानमा भाग लिन्छन्।
मतदान कसरी हुन्छ: प्रत्येक सांसदले प्राथमिकता क्रम (१, २, ३…) अनुसार मतपत्रमा उम्मेदवारहरूलाई चिन्ह लगाउँछन्। चुनावमा एकभन्दा बढी उम्मेदवार हुँदा मात्र मतदान हुन्छ। अन्यथा, यदि एक मात्र उम्मेदवार छ भने, उम्मेदवारले निर्विरोध चुनाव जित्छ।
मतदान र एकै दिनमा परिणाम: मतदान पछि मात्र परिणाम आउँछ। यसको कारण यो हो कि दुवै सदनका ७८२ सदस्यहरूले मतदान गर्छन्। तिनीहरूको गणना केही घण्टामा गरिन्छ। जित्नको लागि, कुल वैध मतको बहुमत अर्थात् ५०% भन्दा बढी प्राप्त गर्नुपर्छ। यसपछि परिणाम घोषणा गरिन्छ। यस पटक मतदान सेप्टेम्बर ९ मा बिहान १० बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म हुनेछ।
उपराष्ट्रपति चुनावमा इन्डिया ब्लकले संयुक्त उम्मेदवार खडा गर्न सक्छ ।
धनखरको राजीनामापछि निर्वाचन आयोगले उपराष्ट्रपति पदको लागि चुनाव प्रक्रिया सुरु गरेको छ। भाजपाले यस पदका लागि कर्नाटकका राज्यपाल थावरचन्द गहलोत र सिक्किमका राज्यपाल ओम माथुरको नाममाथि विचार गरिरहेको छ।
साथै, इन्डिया गठबन्धनले संयुक्त उम्मेदवार खडा गर्ने तयारी गरिरहेको छ। समाचार एजेन्सी पीटीआईका स्रोतहरूका अनुसार एनडीएसँग बहुमत भए पनि विपक्षीहरूले यो प्रतिस्पर्धा पूर्ण रूपमा एकतर्फी नभएको विश्वास गर्छन्। चुनावबाट पछि हट्नु हुँदैन।
आयोगले यस पदका लागि निर्वाचन मण्डल, निर्वाचन अधिकृत र अन्य आवश्यक कुराहरूलाई अन्तिम रूप दिन थालेको छ। आयोगको तयारीका बीचमा, भाजपाले आफ्नो उम्मेदवारको नाम तय गर्ने र सहयोगीहरूलाई यो पदको लागि कुनै अन्य सहयोगीलाई उम्मेदवार बनाउनुको सट्टा उनको नाममा मनाउने प्रयास गर्नेछ।
