नयाँ दिल्ली। भारतले आफ्नो स्वतन्त्रता दिवस मनाउँदै गर्दा, विश्वले एक आत्म-विश्वासी, दूरदर्शी राष्ट्रको उदय देखिरहेको छ जसले राजनीतिक स्थिरता, लोकतान्त्रिक लचिलोपन र धर्मनिरपेक्ष र बहुलवादी मूल्यहरूप्रति दृढ प्रतिबद्धतासँग द्रुत आर्थिक वृद्धिलाई जोडेको छ। धेरै राष्ट्रहरू राजनीतिक अस्थिरता र सामाजिक विखण्डनसँग जुधिरहेको समयमा भारतको विकास मार्गले विकास, जबाफदेहिता र समावेशीकरणको दुर्लभ मिश्रण प्रदान गर्दछ।

आर्थिक महाशक्ति बन्ने क्रममा
भारत अब विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र हो, २०२५ मा $४.२ ट्रिलियनको जिडिपी सँगै अझ प्रभावशाली कुरा के छ भने यो सबैभन्दा छिटो बढ्दो प्रमुख अर्थतन्त्र पनि हो। २०२४-२५ मा वृद्धि दर ६.८% अनुमान गरिएको छ, जबकि अधिकांश विकसित अर्थतन्त्रहरू २% भन्दा कम छन्। यो प्रदर्शन सुधार, स्थिर शासन र १.४ अर्ब भन्दा बढी मानिसहरूको उपभोग आधार, पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्याको संयोजनद्वारा सञ्चालित भएको छ।

प्रमुख क्षेत्रहरूले सफलताका कथाहरू आफैँ बोल्छन्:
आइटी र सेवाहरू: भारतको आइटी निर्यात आर्थिक वर्ष २०२४ मा २०० अर्ब डलर नाघेको छ, जसमा टीसीएस, इन्फोसिस र विप्रो जस्ता कम्पनीहरूले विश्वव्यापी ग्राहकहरूलाई सेवाहरू प्रदान गर्दै विश्वव्यापी रूपमा डिजिटल रूपान्तरणलाई अगाडि बढाइरहेको छ।

उत्पादन: "मेक इन इन्डिया" र पीएलआई (उत्पादन-लिङ्क गरिएको प्रोत्साहन) योजनाहरू अन्तर्गत, भारत स्मार्टफोन उत्पादनको लागि विश्वव्यापी केन्द्र बनेको छ। २०२४ मा १५ अर्ब डलर मूल्यका उपकरणहरू निर्यात गर्दै। एप्पलले अब भारतमा आफ्नो विश्वव्यापी आईफोनहरूको २० प्रतिशत उत्पादन गर्दै आएको छ।

नवीकरणीय ऊर्जा: भारत नवीकरणीय ऊर्जा क्षमतामा विश्वव्यापी रूपमा चौथो स्थानमा छ (१७५ गिगावाट स्थापना गरिएको), र जलवायु जिम्मेवारीमा नेतृत्व प्रदर्शन गर्दै २०३० सम्ममा ५०० गिगावाट पुग्ने लक्ष्य राखेको छ।

पूर्वाधार रूपान्तरण
गत दशकमा पूर्वाधारमा रेकर्ड तोड्ने वृद्धि देखिएको छ। राष्ट्रिय राजमार्ग सञ्जाल अब १.४६ लाख किलोमिटर भन्दा बढी छ, २०१४ देखि ६०% ले वृद्धि भएको छ। मेट्रो रेल परियोजनाहरू २० भन्दा बढी सहरहरूमा सञ्चालनमा छन्। जसले सहरी गतिशीलतालाई रूपान्तरण गर्दै छ। फ्रेट कोरिडोर, उच्च गतिको रेल र बन्दरगाह आधुनिकीकरणले रसद दक्षता सुधार गर्न, व्यवसायको लागत घटाउन र भारतको भित्री क्षेत्रलाई विश्वव्यापी बजारसँग जोड्न योगदान पुर्‍याइरहेका छन्।

डिजिटल पूर्वाधार भारतको उदयको अर्को स्तम्भ हो। १.२ अर्ब आधार-लिङ्क गरिएको परिचयपत्र, १० अर्बभन्दा बढी मासिक यूपीआई लेनदेन (जुलाई २०२५) र विश्वको सबैभन्दा ठूलो वास्तविक-समय भुक्तानी प्रणालीको साथ, भारतले वित्तीय समावेशीकरणलाई पुनः परिभाषित गरेको छ। ग्रामीण क्षेत्रहरूमा इन्टरनेट प्रवेश ७०% नाघेको छ, जसले गर्दा दुर्गम क्षेत्रहरूमा ई-वाणिज्य, टेलिमेडिसिन र अनलाइन शिक्षा सम्भव भएको छ।

जिम्मेवारीसहितको विश्वव्यापी नेतृत्व
भारतको उदय केवल आर्थिक मात्र होइन, भूराजनीतिक पनि छ। अन्तर्राष्ट्रिय सौर्य गठबन्धनको संस्थापक सदस्य र विश्वव्यापी दक्षिणमा अग्रणी आवाजको रूपमा भारतले संयुक्त राष्ट्र, जी२० र ब्रिक्समा जलवायु न्याय, समान व्यापार र महामारीको तयारीलाई समर्थन गरेको छ।

यसको विदेश नीति रणनीतिक स्वायत्ततामा आधारित छ। अमेरिका, रुस र युरोपसँग साझेदारी सन्तुलनमा राख्दै अफ्रिका, दक्षिण पूर्व एसिया र मध्य पूर्वसँगको सम्बन्धलाई गहिरो बनाउँदै। भारत संयुक्त राष्ट्र शान्ति मिसनहरूमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हो र एक जिम्मेवार आणविक शक्ति हो जसको आणविक हतियारको पहिलो प्रयोग नगर्ने सिद्धान्तले विश्वव्यापी स्थिरताप्रतिको प्रतिबद्धतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

रक्षा र सुरक्षा आधुनिकीकरण
भारत अब आर्थिक वर्ष २०२४-२५ को लागि ६.२१ ट्रिलियन रुपैयाँको बजेटको साथ (अमेरिका र चीन पछि) विश्वको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो रक्षा खर्च गर्ने देश हो। तेजस लडाकु विमानदेखि आईएनएस विक्रान्त विमान वाहक र आकाश मिसाइल प्रणालीदेखि अग्नि-५ आईसीबीएमसम्म, स्वदेशी करणमा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ। रक्षा निर्यात एक दशकमा २० गुणा बढेर २०२४ मा २१० अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ र दक्षिण पूर्वी एसिया, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका बजारहरूमा पुगेको छ।

आतङ्कवाद विरोधी क्षमताहरू, विश्वव्यापी साझेदारहरूसँग गुप्तचर साझेदारी र हिन्द महासागर क्षेत्रमा समुद्री लेनहरूको सुरक्षाले भारतलाई एसियामा एक व्यापक सुरक्षा प्रदायक बनाएको छ।

लोकतन्त्र र धर्मनिरपेक्षतालाई समर्थन
लोकतन्त्रहरू दबाबमा रहेको युगमा, भारतको संवैधानिक ढाँचा बलियो रहन्छ। ९६.९ करोड दर्ता भएका मतदाता र २०२४ को आम चुनावमा रेकर्ड ६६% मतदानको साथ, भारतीय मतदाताहरूले विश्वको सबैभन्दा ठूलो गणतन्त्रमा लोकतन्त्र फस्टाउँदै गएको प्रमाणित गरिरहेका छन्।

संविधानमा निहित धर्मनिरपेक्षताको संरचना दैनिक जीवनमा देखिन्छ, चाहे त्यो विभिन्न धर्मका चाडपर्वहरू होस् वा धर्म, जात वा सम्प्रदायको पर्बाह नगरी समान अधिकार सुनिश्चित गर्ने नीतिहरू। भारतको बहुलवाद चुनौतीहरू बिना छैन, तर यसको संस्थागत नियन्त्रण र सक्रिय नागरिक समाजले समानता र न्यायको आदर्शहरू सुरक्षित छन् भनी सुनिश्चित गर्दछ।

सामाजिक प्रगति र मानव विकास
भारतमा गरिबी न्यूनीकरण विश्वमा सबैभन्दा छिटो भएको छ। युएनडीपीका अनुसार, २००५ देखि २०२१ सम्म ४१ करोड ५० लाख मानिसहरू बहु आयामिक गरिबीबाट बाहिर निस्केका छन्। आयु प्रत्याशी बढेर ७०.५ वर्ष पुगेको छ र साक्षरता ७९% पुगेको छ।

स्वास्थ्य सेवाको क्षेत्रमा, आयुष्मान् भारत योजनाले ५० करोडभन्दा बढी नागरिकहरूलाई निःशुल्क स्वास्थ्य कभरेज प्रदान गरेको छ, जुन विश्वमा सबैभन्दा उच्च हो।

यो विश्वको सबैभन्दा ठूलो सरकारद्वारा सञ्चालित स्वास्थ्य कार्यक्रम हो। शिक्षाको क्षेत्रमा, राष्ट्रिय शिक्षा नीति २०२० जस्ता पहलहरूले शिक्षा प्रणालीलाई अझ समग्र, सीप-केन्द्रित र विश्वव्यापी रूपमा प्रतिस्पर्धी बनाउने लक्ष्य राखेका छन्।

सांस्कृतिक र नरम शक्तिलाई सुदृढ पार्दै
योग र आयुर्वेददेखि बलिउड र क्रिकेटसम्म, भारतको सांस्कृतिक निर्यातको विश्वव्यापी पहुँच छ। देशले अब वार्षिक रूपमा २० मिलियन भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ र भारतीय खाना विश्वभरका सहरहरूमा एक प्रमुख स्थान हो। ३ करोड २० लाख-बलियो डायस्पोराले धारणालाई आकार दिन र आर्थिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउन प्रमुख भूमिका खेल्छ।

भारतको नरम शक्ति अन्तरिक्षमा यसको नेतृत्वमा पनि स्पष्ट छ। चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा चन्द्रयान-३ अवतरण र आगामी गगनयान मानव अन्तरिक्ष उडानले घरमा गर्व र विदेशमा प्रशंसालाई प्रेरित गर्ने कोसे ढुङ्गाहरू हुन्।

अशान्त संसारमा स्थिर हात
युरोप र मध्य पूर्वमा युद्धदेखि आर्थिक मन्दी र जलवायु प्रकोपसम्म, विश्वव्यापी अनिश्चितताको समयमा, भारतको स्थिरता एक दुर्लभ स्थिरता हो। जीवन्त निजी क्षेत्र, युवा र कुशल कार्यबल र शान्तिपूर्ण शक्ति हस्तान्तरणको लागि अनुमति दिने राजनीतिक प्रणालीको साथ, भारत लोकतान्त्रिक मूल्यहरूसँग द्रुत वृद्धि सन्तुलनको लागि एक मोडेलको रूपमा खडा छ।

अगाडिको बाटो चुनौतीहरूले भरिएको हुनेछ: असमानताको खाडललाई पूरा गर्ने, वातावरणीय दिगोपन सुनिश्चित गर्ने, र बहुलवादको रक्षा गर्ने। तर यदि विगतका दशकहरू कुनै मार्गदर्शक हुन् भने, भारतसँग यी चुनौतीहरूको सामना गर्न दृष्टिकोण, लचिलोपन र एकता छ।

यस स्वतन्त्रता दिवसमा, विश्वलाई भारतको सन्देश स्पष्ट छ: हाम्रो उदय अरूको खर्चमा होइन; यो लोकतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, र विश्व एक परिवार हो भन्ने विश्वासमा आधारित समावेशी, जिम्मेवार उदय हो, वसुधैव कुटुम्बकम।

ऋषि सुरी राजनीतिक र समसामयिक मामिलाका टिप्पणीकार हुन्। उनले पहिले जम्मू र कश्मीरका मुख्यमन्त्रीको मिडिया सल्लाहकारको रूपमा काम गरिसकेका छन्।