काठमाडौँ। दुई दशकसम्मको उल्लेखनीय प्रगतिका बाबजुद् मलेरिया विरुद्धको लडाइँ हाल रोकिएको अभियानकर्ताहरूले बताएका छन्। जलवायु परिवर्तन, जनसङ्ख्या वृद्धि र अन्य घातक रोगहरूको पुनरुत्थान रोक्ने अभियानमा ध्यान केन्द्रित हुँदा लामखुट्टेबाट सर्ने मलेरिया विरुद्धको अभियान प्रभावित बनेको उनीहरूको भनाइ छ। अपर्याप्त रकमका कारण मलेरिया नियन्त्रणको प्रयास अवरुद्ध भएको र यसले लाखौंको ज्यान तथा अर्बौं डलरको क्षति निम्त्याउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

अफ्रिकन लिडर्स मलेरिया एलायन्स (एएलएमए) र मलेरिया नो मोर यूकेले जारी गरेको नयाँ प्रतिवेदनमा यसको गम्भीर प्रभाव अफ्रिकामा सबैभन्दा बढी देखिएको उल्लेख छ। सन् २०२३ मा विश्वव्यापी रूपमा मलेरियाका कारण पाँच लाख ९० हजार व्यक्तिको मृत्यु भएकोमा यस रोगको ९५ प्रतिशत प्रभाव अफ्रिकामा थियो। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको विश्व मलेरिया रिपोर्ट २०२४ अनुसार, सन् २०२३ मा विश्वव्यापी रूपमा औलोका लगभग २६ करोड ३ लाख सङ्क्रमित बिरामी भेटिएका थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा १ करोड १० लाखभन्दा बढीले सङ्क्रमितहरूको वृद्धि हो।

एएलएमए का कार्यकारी सचिव जोय फुमाफी ले जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो तापक्रम र बाढीले लामखुट्टेको प्रजनन स्थलको सङ्ख्या बढाएको बताए। उनले रुवान्डाजस्ता देशहरूमा लामखुट्टेका साइटहरू अहिले पहिलेको भन्दा बढी उचाइमा देखिएको जानकारी दिए। यसका साथै, एसियाबाट मलेरिया बोक्ने 'एनोफिलिस स्टेफेन्सी' लामखुट्टे अफ्रिकामा फैलिएको छ भने कीटनाशक प्रतिरोध बढेको छ।

फुमाफीका अनुसार, विगत ३० वर्षमा अफ्रिकाको जनसङ्ख्या झन्डै दोब्बर भइसकेको छ र ठूलो जनसङ्ख्यालाई समेट्नुपर्ने चुनौती थपिएको छ। उनले अपर्याप्त कोषले प्रगति रोकेको र 'जलवायु परिवर्तन, बढ्दो औषधि र कीटनाशक प्रतिरोध, व्यापार अवरोध, र विश्वव्यापी असुरक्षाको एक उत्तम आँधी' ले मलेरिया हस्तक्षेपको प्रभावकारितालाई कमजोर बनाएको बताए।

मलेरिया नाइजेरियामा सबैभन्दा बढी प्रचलित समस्या बनेको छ र यो कामदार तथा विद्यार्थीको अनुपस्थितिको प्रमुख कारण हो। कम विकसित राष्ट्रमा मलेरिया गरिबीको प्रमुख कारण रहेको र यसले घरपरिवारमा ठूलो मात्रामा पैसा खर्च गराउने अवस्था ल्याउने फुमाफीले बताए। उनले जीवन बचाउनुका साथै मलेरियाबाट मुक्त हुने देशहरूले उत्पादकत्व र पर्यटनलाई बढावा दिनेलगायत अर्थतन्त्रमा ठूलो प्रतिफल दिने धारणा व्यक्त गरे।

प्रतिवेदनमा क्षयरोग र मलेरियासँग लड्न विश्वव्यापी कोषमा योगदान सुरक्षित जारी गर्न आह्वान गरिएको छ, जसले मलेरियाको खर्चको ५९ प्रतिशत समेट्छ। मोडेलले देखाएको छ कि सबै रोकथाम हस्तक्षेपहरू रोक्दा सन् २०३० सम्ममा अफ्रिकाको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा ८३ अर्ब डलर घाटा हुन सक्छ, साथै ५२ करोड ५० लाख थप सङ्क्रमितहरू र ९ लाख ९० हजार थप मृत्यु हुन सक्छ।

अफ्रिकाका २३ देशमा प्रयोगमा रहेको मलेरिया विरुद्धको खोप करिब ४० प्रतिशत प्रभावकारी रहेको छ, तर मानव परीक्षणमा भइरहेको नयाँ खोपले ८० प्रतिशत प्रभावकारिता देखाउने आशा गरिएको छ।