नयाँ दिल्ली। गत वर्ष एसियाली प्रतिद्वन्द्वीहरू (भारत र पाकिस्तान) बीच भएको सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा भारतीय क्षेप्यास्त्र र ड्रोनहरूको सामना गर्न तथा भारतभित्रका लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्न स्थानीय रूपमा निर्मित र चीनद्वारा आपूर्ति गरिएका सैन्य उपकरणहरू नराम्ररी असफल भएपछि पाकिस्तानले ठूलो लज्जाको सामना गर्नुपरेको छ। भारतीय क्षेप्यास्त्रहरूले सटिक रूपमा लक्ष्यमा प्रहार गरिरहँदा पाकिस्तानी क्षेप्यास्त्रहरूले सीमा पार गर्न नसकेपछि पाकिस्तान असहाय देखिएको थियो। यी असफलताहरूले पाकिस्तानले खरिद गरेका चिनियाँ हतियार र अन्य रक्षा उपकरणहरूको गुणस्तर, दक्षता र विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेका छन्।

पहलगाम आक्रमणमा पाकिस्तानस्थित आतङ्कवादी सङ्गठन 'द रेसिस्टेन्स फ्रन्ट' (टीआरएफ) को भूमिका पुष्टि भए लगत्तै भारतले पाकिस्तानविरुद्ध सैन्य कारबाही गर्ने कुरा स्पष्ट भइसकेको थियो।

सन् २०२५ मे ७ का दिन, भारतीय युद्धक विमानहरूले पाकिस्तानभित्र गहिरो हवाई आक्रमण गर्दै आतङ्कवादी 'इकोसिस्टम' सँग जोडिएका लन्च प्याड, प्रशिक्षण शिविर र बन्दोबस्ती केन्द्रहरू नष्ट गरेका थिए। 'अपरेसन सिन्दूर' अन्तर्गत भारतले सैन्य अखडाहरूलाई सुरक्षित राख्दै मापन गरिएको आक्रमण गरे तापनि पाकिस्तानबाट जवाफी कारबाहीको अपेक्षा गरिएको थियो।

पाकिस्तानको जवाफी कारबाहीका रूपमा भारतका जम्मु, पठानकोट र उधमपुर क्षेत्रमा ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरिए। तर भारतीय रक्षा प्रणालीले तिनलाई बीचैमा (मिड-एर) सफलतापूर्वक निष्क्रिय पारेपछि ती लक्ष्यमा पुग्न असफल भए र जमिनमा कुनै क्षति भएन। भारतका भण्डारण केन्द्र र हवाई अखडाहरू नष्ट गर्न पाकिस्तानले 'फताह-२'क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो। तर त्यसको नतिजा के भयो भन्ने पत्तो नलागेपछि त्यसले कुनै परिणाम दिन सकेन।

त्यसै गरी, 'फताह' र 'हत्फ' रकेटसँगै प्रहार गरिएका चिनियाँ 'सीएम-४००एकेजी' क्षेप्यास्त्रहरू पनि भारतीय रक्षा प्रणालीलाई छिचोल्न असफल भए। तर भारतद्वारा गरिएको अर्को चरणको आक्रमणले पाकिस्तानको हवाई रक्षा प्रणालीमा ठूलो क्षति पुर्‍यायो। जहाँ सैन्य ड्रोनहरूले विभिन्न स्थानका राडारहरूमा प्रहार गरेका थिए। भारतले चीनद्वारा आपूर्ति गरिएका पाकिस्तानका हवाई रक्षा प्रणालीहरूलाई छल्न र जामीङ गर्न सफलता प्राप्त गर्‍यो। जसले गर्दा सैन्य र अन्य रणनीतिक महत्त्वका सम्पत्तिहरू थप आक्रमणको जोखिममा परे।

पाकिस्तानले क्षतिको दाबीलाई लगातार अस्वीकार गरिरहँदा, स्थानीय मानिसहरूले सार्वजनिक गरेका भिडियोहरूले भारतको दाबीलाई सही साबित गरे। अमेरिकी दैनिक पत्रिका 'वासिङ्टन पोस्ट' ले सार्वजनिक गरेका भू-उपग्रह तस्बिरहरूमा क्षतिग्रस्त ह्याङ्गर, रनवे र सैन्य भवनहरू प्रस्ट देखिन्थे।

चिनियाँ लामो दुरीको हवाई रक्षा प्रणाली 'एचक्यू-९' नराम्ररी असफल भयो। यसले भारतीय क्षेप्यास्त्र र ड्रोनहरूलाई प्रभावकारी रूपमा रोक्न सकेन। जसका कारण पाकिस्तानी सम्पत्तिहरू असुरक्षित बने। भारतीय युद्धक विमान र ड्रोनद्वारा गरिएका धेरै आक्रमणहरूलाई यसले पत्ता लगाउन, ट्र्याक गर्न वा रोक्न असफल भयो। जसले 'ब्रह्मोस' सुपरसोनिक क्रुज मिसाइल, 'स्क्याल्प-ईजी' क्रुज मिसाइल र अन्य हतियारहरूलाई नुर खान, सरगोधा, जाकोबाबाद र भोलारीस्थित पाकिस्तानी हवाई अखडाहरूमा प्रहार गर्न सहज बनायो।

'एचक्यू-९' द्वारा कुनै वा न्यूनतम मात्र अवरोध (इन्टर्सेप्शन) भएको थियो। रोचक कुरा के छ भने, चीनले 'एचक्यू-९' लाई रुसी लामो दुरीको 'सर्फेस-टु-एयर मिसाइल' (स्याम) प्रणाली 'एस-३००' को समतुल्य भनेर बजारमा ल्याएको थियो। त्यसै गरी, चिनियाँ मिड-रेन्ज डिफेन्स सिस्टम 'एचक्यू-१६' (एलवाई-८०) पनि कम उचाइ र उच्च गतिको खतरा भएको वातावरणमा भारतीय क्षेप्यास्त्रविरुद्ध नराम्ररी विफल भयो। यसले पाकिस्तानी हवाई क्षेत्रलाई जोखिममा पारेपछि भारतीय क्षेप्यास्त्रहरूले रक्षा प्रणालीलाई छिचोल्दै पाकिस्तानभरिका सैन्य र आतङ्कवादी पूर्वाधारहरूमा सटिक प्रहार गरेका थिए।

इरानले चीनबाट खरिद गरेको 'एचक्यू-९बी' (जुन एचक्यू-९ को अपग्रेडेड भर्सन हो र रुसी एस-४०० प्रणालीको समतुल्य मानिन्छ) पनि अमेरिकी र इजरायली क्षेप्यास्त्रहरूलाई रोक्न असफल भयो। जसले चीनको सबैभन्दा उन्नत लामो दुरीको हवाई रक्षा प्रणालीमा रहेका कमजोरीहरूलाई उजागर गर्‍यो। सटिक आक्रमणविरुद्ध प्रतिरक्षा गर्न सङ्घर्ष गर्दै 'एचक्यू-९' ले जस्तै 'एचक्यू-९बी' ले पनि कमजोर प्रदर्शन गरेपछि यसले भारत-पाकिस्तान सशस्त्र द्वन्द्वको झल्को दिएको थियो।

सन् २०२५ को 'अपरेसन सिन्दूर' छोटो द्वन्द्व भए पनि यसले चीनद्वारा व्यापक रूपमा समर्थित पाकिस्तानको रक्षा प्रणालीका कमजोरीहरूलाई उदाङ्गो पारिदियो। पाकिस्तानले भारतीय सम्पत्तिहरूलाई निशाना बनाउन चिनियाँ लडाकु विमान 'चेङ्दु जे-१०सी'  प्रयोग गरेको थियो। जसले 'पिएल-१५' क्षेप्यास्त्रहरू प्रहार गरेको थियो। यद्यपि, हावाबाट हावामा मार हान्ने 'पिएल-१५' क्षेप्यास्त्रहरू लक्ष्यमा पुग्न असफल भए। जसले गर्दा पाकिस्तानी आक्रमण कमजोर र प्रभावहीन बन्यो। नपड्किएका 'पिएल-१५' क्षेप्यास्त्रका भग्नावशेषहरू भारतमा फेला परेका थिए, जुन ती क्षेप्यास्त्रहरूको असफलताको प्रमाण बनेको थियो।

भारतीय पक्षले अपनाएको 'इलेकट्रोनिक काउन्टरमेजर' का कारण सम्भवतः 'पिएल-१५' क्षेप्यास्त्रहरूमा प्राविधिक गडबडी आएको थियो। यी चिनियाँ क्षेप्यास्त्रहरूलाई भारतको स्वदेशी 'आकाशतीर' हवाई रक्षा प्रणालीले बीचैमा रोकेको वा निष्क्रिय पारेको थियो। ती नपड्किएका वा विफल भएका 'पिएल-१५' क्षेप्यास्त्रहरू 'सेल्फ-डिस्ट्रक्ट' (आफैँ नष्ट हुने) हुन सकेनन्। जसले गर्दा भारतीय गुप्तचर निकायलाई पाकिस्तानी आक्रमणका बारेमा बहुमूल्य र गोप्य जानकारी प्राप्त गर्ने अवसर मिल्यो। चिनियाँ निर्मित 'विङ लुङ २'  र 'सीए-४' ड्रोनहरूले पनि भारतभित्रका लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्न सङ्घर्ष गर्नुपर्‍यो, किनकि आकाशतीर प्रणालीले तिनलाई सफलतापूर्वक पहिचान गरी खसालिदिएको थियो।

यो सशस्त्र द्वन्द्व केही दिन मात्र चलेको थियो। तर भारतीय पक्षबाट भएका आक्रमणहरूलाई रोक्न वा छिचोल्न रक्षा प्रणाली असफल भएपछि पाकिस्तान र चीनले ठूलो धक्का र लज्जाको सामना गर्नुपर्‍यो। पाकिस्तानी र चिनियाँ क्षेप्यास्त्रहरू लक्ष्यमा पुग्न नसकेको, तिनमा प्राविधिक गडबडी आएको, भारतीय रक्षा प्रणालीको सहज सिकार बनेको वा नपड्किएरै खसेको कारण आक्रमणको मोर्चा पनि कमजोर र जोखिमपूर्ण देखिएको थियो।