काठमाडौँ । विश्व ऊर्जा आपूर्तिको मुख्य मार्ग हर्मुज जलमार्गमा जारी तनाव कम गर्न इरानले आफ्नो प्रतिबन्ध हटाउने प्रस्ताव अघि सारेको छ। तर यसको बदलामा अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्नुपर्ने शर्त राखेपछि कूटनीतिक संवाद थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ। 

आणविक मुद्दालाई थाती राखेर अघि सारिएको यो प्रस्तावले युद्धविरामलाई स्थायी समाधानतर्फ लैजाने प्रयास गरे पनि दुवै पक्षका आफ्नै अडानका कारण सहमति अझै टाढा देखिएको छ।

यसै सन्दर्भमा परामर्शका लागि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची सोमबार रुसको सेन्ट पिटर्सबर्ग पुगेका छन्। त्यहाँ उनले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग पछिल्ला क्षेत्रीय घटनाक्रमबारे छलफल गर्ने कार्यक्रम छ। ओमान र पाकिस्तानसँग समेत संवाद गरिरहेको इरानले वार्तामा ढिलाइ हुनुको मुख्य कारण अमेरिकी 'अत्यधिक माग' रहेको आरोप लगाएको छ। 

अर्कोतर्फ, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको आणविक कार्यक्रम अन्त्य नभएसम्म कुनै पनि दीर्घकालीन सम्झौता सम्भव नहुने अडान दोहोर्‍याएका छन्। ट्रम्पले इरानको नेतृत्वभित्र स्पष्टता नभएको टिप्पणी गर्दै वार्ताका लागि प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्नुपर्ने बताएका छन्।

विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल र ग्यास आपूर्ति हुने हर्मुज जलमार्गको अवरोधले विश्व बजारमा इन्धनको मूल्यमा ठुलो उछाल ल्याएको छ। युद्धअघि प्रतिब्यारेल करिब ७२ डलर रहेको ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य अहिले १०७ डलर पुगेको छ। 

जलमार्गमा इरानको प्रतिबन्ध र अमेरिकाको नाकाबन्दीका कारण तेलका ट्याङ्करहरू पर्सियन खाडीमै रोकिएका छन् । जसले गर्दा ऊर्जा मात्र नभई ग्यास र मलको आपूर्ति शृङ्खलामा समेत गम्भीर दबाब सिर्जना भई खाद्य असुरक्षाको चिन्ता बढेको छ।

कूटनीतिक प्रयाससँगै दुवै पक्षले सैन्य चेतावनी पनि जारी राखेका छन्। ट्रम्पले जलमार्गमा खतरनाक गतिविधि गर्ने डुङ्गाहरूलाई तत्काल कारबाही गर्न आदेश दिएका छन् भने इरानले अमेरिकी नाकाबन्दीलाई 'समुद्री डकैती'को संज्ञा दिएको छ। यस द्वन्द्वका कारण मानवीय क्षति पनि निकै भयावह बनेको छ । 

इरानमा कम्तीमा ३,३७५ र लेबनानमा २,५०९ जनाले ज्यान गुमाइसकेका छन्। इजरायल र हिजबुल्लाहबीचको युद्धविराम केही समयका लागि थप गरिए पनि स्थायी शान्ति र जलमार्गको सुरक्षा अझै पनि अनिश्चित कूटनीतिको चक्रव्यूहमा फसेको छ।