बेइजिङ। ठूलो यात्रुवाहक विमान बनाउने चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको महत्त्वाकाङ्क्षा १९७० को दशकको हो। जब माओत्सेतुङले घरेलु जेटलाइनरको परिकल्पना गरेका थिए। यो महत्त्वाकाङ्क्षा छोटकरीमा युन-१० सँग साकार भयो। जुन परियोजना एक दशकको अनुसन्धानबाट गुज्रिएको थियो तर अन्ततः अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डहरू पूरा गर्न असफल भयो।

२००८ मा, जब बेइजिङले कमर्सियल एयरक्राफ्ट कर्पोरेशन अफ चाइना (कोम्याक) स्थापना गर्‍यो। ठूलो विमान कार्यक्रमलाई राष्ट्रिय रणनीतिक प्राथमिकताको स्थितिमा उचालियो। १४ वर्षको विकास पछि, सी९१९ले २०२३ मा व्यावसायिक सेवामा प्रवेश गर्‍यो, जसलाई चीनको पहिलो स्वतन्त्र रूपमा विकसित जेट एयरलाइनरको रूपमा स्वागत गरियो। यद्यपि, विमानको उत्पादन अझै पूर्ण रूपमा सफल भएको छैन।

२०२५ मा, निरन्तर आपूर्ति शृङ्खला अवरोध र लीप-१सी इन्जिन जस्ता अमेरिकी-निर्मित कम्पोनेन्टहरूमा निर्भरताका कारण कोम्याकले आफ्नो डेलिभरी लक्ष्य दुई तिहाइले घटाउनुपर्‍यो। ७५ बाट केवल २५ युनिटमा। सुरुवात भएदेखि २० लाखभन्दा बढी यात्रु बोकेको भए पनि पश्चिमी नियामकहरूबाट प्रमाणीकरणको अभावका कारण सी९१९ घरेलु मार्गहरूमा सीमित छ। जनवरी २०२५ मा हङकङको लागि यसको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उडान रणनीतिक भन्दा बढी प्रतीकात्मक थियो। जसले चीनको एयरोस्पेस महत्त्वाकाङ्क्षाको कमजोरीलाई जोड दियो र विमानको प्राविधिक स्वतन्त्रताको दाबीको बारेमा प्रश्न उठायो।

एयरबसको छाया
सुरुदेखि नै, सी९१९लाई शङ्काको नजरले हेरिएको थियो। पर्यवेक्षकहरूले एयरबस ए३२०सँग यसको अनौठो समानतालाई नोट गरे। जसले गर्दा रिभर्स इन्जिनियरिङको आरोप लाग्यो। क्यापिटल र एम६ लगायत फ्रान्सेली मिडिया आउट लेटहरूले रिपोर्ट गरे कि चीनले २००० को दशकको सुरुमा दुई प्रारम्भिक ए३२० परीक्षण विमानहरू खरिद गरेको थियो। ती मध्ये एउटा, एफ-डब्लुडब्लुएक्सको रूपमा दर्ता गरिएको थियो। नागरिक उड्डयन रेकर्डबाट गायब भयो र एयरबसमा कहिल्यै फिर्ता गरिएको थिएन।

फ्रान्सको डीजीएसईमा आर्थिक खुफिया विभागका पूर्व प्रमुख एलेन जुइलेटले तर्क गरेका छन् कि विमानलाई भत्काइएको हुन सक्छ र सी९१९को रूपमा प्रतिकृत गर्नु अघि यसको भागहरू अध्ययन गरिएको हुन सक्छ। समानताहरू उल्लेखनीय छन्: सी९१९को फ्युजलेज लम्बाइ ३८.९ मिटर, पखेटाको फैलावट ३५.८ मिटर र उचाइ ११.९५ मिटर छ—जुन ए३२०को आयामसँग लगभग मिल्दोजुल्दो छ। आलोचकहरूले यसलाई "क्लोन" भनेर लेबल लगाउन हतार गरे। जसले गर्दा स्वदेशी नवप्रवर्तनको लागि चीनको दाबीलाई कमजोर बनायो।

एक क्यानेडियन टिप्पणीकारले विमानलाई "प्याचवर्क उत्पादन" भन्न त हदसम्म पुगे। खरिद गरिएको, उधारो लिइएको वा कथित रूपमा चोरी गरिएको प्रविधिहरूको मिश्रण। यस दृष्टिकोणबाट सी९१९ इन्जिनियरिङको उपलब्धि कम हो र बेइजिङको आत्मनिर्भरताको कथालाई सुदृढ पार्न डिजाइन गरिएको राजनीतिक प्रतीक हो।

निर्भरताको समस्या
फ्रान्सेली एयरोस्पेस समूह जीआईएफएएसका अनुसार, चिनियाँ इन्जिनियरिङको कथित पराक्रमको बाबजुद, सी९१९को लगभग ८०% कम्पोनेन्टहरू पश्चिमी आपूर्तिकर्ताहरूबाट आउँछन्। यसको इन्जिनहरू सीएफएम इन्टरनेशनल, एक अमेरिकी-फ्रान्सेली संयुक्त उद्यम द्वारा निर्मित छन्। एभियोनिक्स र नियन्त्रण प्रणालीहरू हनीवेल, जनरल इलेक्ट्रिक र थेल्सबाट प्राप्त गरिन्छ। यो निर्भरताले चीनको महत्त्वाकाङ्क्षाको सीमितता र भूराजनीतिक भिन्नताहरूप्रति परियोजनाको संवेदनशीलतालाई प्रकाश पार्छ।

युरोपेली उड्डयन सुरक्षा एजेन्सी (ईएएसए) र अमेरिकी सङ्घीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) बाट सी९१९को प्रमाणीकरणको अभाव उत्तिकै समस्याग्रस्त छ। यी अनुमोदनहरू बिना यो धेरैजसो अन्तर्राष्ट्रिय मार्गहरूमा सञ्चालन गर्न सक्दैन। जसले एयरबस-बोइङ द्वन्द्वलाई चुनौती दिने सम्भावना कम गर्छ।

राजनीतिक शुद्धता माथि
कोम्याकको रणनीति राज्य कोष र निर्यात कूटनीतिमा धेरै निर्भर गर्दछ। यसको प्रारम्भिक वर्षहरूमा एयरबस जस्तै चीनले उदीयमान बजारहरूबाट खरिददारहरूलाई आकर्षित गर्न प्रशिक्षण, मर्मत सम्भार र दीर्घकालीन ऋण प्रदान गर्दछ। तैपनि, एयरबसको विपरीत कोम्याकले विश्वसनीयताको सङ्कटको सामना गर्दछ। रिभर्स इन्जिनियरिङको आरोप र पारदर्शिताको अभावले विश्वासलाई कमजोर बनाउँदै छ।

यस समस्याको मूलमा चीनको एयरोस्पेस उद्योगमा प्रणालीगत त्रुटिहरू छन्: भ्रष्टाचार, नोकर शाही अक्षमता र राजनीतिक हस्तक्षेप। इन्जिनियरहरू प्रायः अत्यधिक राजनीतिक दबाबमा काम गर्छन्। जसले गर्दा प्राविधिक कठोरता र सुरक्षामा सम्झौता हुन्छ। वर्षौँको विकास पछि, सी९१९लाई यसको उदयको प्रमाणको सट्टा चीनको कमजोरीहरूको प्रतीकको रूपमा सम्झिने जोखिम छ।

एयरबसको जानाजानी मौनता
यसैबीच, एयरबस मौन रहेको छ। रिभर्स इन्जिनियरिङको विश्वसनीय रिपोर्टहरूको बाबजुद कम्पनीले आलोचनाबाट बच्न सफल भएको छ। टियांजिनमा एक प्रमुख ए३२० एसेम्बली लाइन र चीनमा १०० भन्दा बढी विमानहरू बेचेको कारण एयरबस विश्वको सबैभन्दा आकर्षक बजारहरू मध्ये एकमा आफ्नो खुट्टा राख्न हिचकिचाउँदै छ। एयरबसका एक पूर्व कार्यकारीले स्पष्ट रूपमा भने: "चीन एक विशाल बजार हो र हामीले राम्रो सम्बन्ध कायम राख्न आवश्यक छ।" वास्तवमा, एयरबसले आफ्नो छोटो अवधिको नाफा सुनिश्चित गर्दै प्रतिस्पर्धीलाई प्रवर्द्धन गरिरहेको छ।

ग्राउन्डेड एम्बिशनहरू
सी९१९ कथाले महत्त्वाकाङ्क्षा र प्रामाणिकता बीचको तनावको प्रतीक हो। चीनले प्राविधिक पराक्रम प्रदर्शन गर्न चाहन्छ। तर उसले रोजेको बाटो नक्कल, निर्भरता र राजनीतिक अतिरेकले भरिएकाले विश्वव्यापी उड्डयनमा नेतृत्व गर्ने आफ्नो तयारीको बारेमा शङ्का उत्पन्न गर्दछ।