१९५७ को चुनावमा बिहारले सिकाएको 'बुथ क्याप्चरिङ्ग', जुन अहिले पूरै भारतमा फैलियो 

प्रकाशित मिति : २०७६ बैशाख ७ शनिबार

नयाँ दिल्ली । पहिलो लोकसभाले आफ्नो कार्यकाल पूरा गरेर १९५७ मा भारत दोस्रो चुनावको तयारीमा थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री पण्डित जवाहर लाल नेहरूको नेतृत्वमा कांग्रेसले एकपटक फेरि प्रचण्ड बहुमतले जीत हाँसिल गर्दै सरकार बनायो । कांग्रेसले कूल ४९४ सीटहरुमध्ये ३७१ मा जीत हाँसिल गरेका छन् । यो चुनाव कैयौं तरिकाले विषेश रह्यो। भारतीय जनता पार्टीका नेता अटल बिहारी वाजपेयी पहिलो पटक सोही चुनावबाट संसदमा पुगेका थिए। पहिलो पटक यसै साल बुथ क्याप्चरिङको घटना समेत घट्यो। 

साढे ३ महिनासम्म चलेको भोटिङ्ग प्रक्रिया 
दोस्रो आम चुनाव १९५७ मा २४ फेब्रुअरीदेखि ९ जूनसम्म करीब साढे ३ महिनासम्म चलेको थियो। पहिले आम चुनावमा सीटको कूल संख्या ४८९ थियो, जो दोस्रो आम चुनावमा बढेर ४९४ पुगेको थियो । कूल रजिस्टर्ड भोटरहरुमा ४५.४४ प्रतिशतले आफ्नो मताधिकारको प्रयोग गरेका थिए । 

४ राष्ट्रिय दलहरु समेत १५ साना-ठूला दलहरुबीच प्रतिस्पर्धा
दोस्रो आम चुनावमा ४ राष्ट्रिय दलहरु- भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस, कम्युनिस्ट पार्टी अफ इण्डिया, भारतीय जन संघ (अहिलेको बीजेपी) र प्रजा सोशलिस्ट पार्टीले हिस्सा लिएका थिए । यसको अलावा ११ राज्यस्तरको पार्टीले देशको अलग-अलग हिस्सामा आफ्नो उम्मेदवार उठाएको थियो । यसपटक समेत ठूलो ठूलो संख्यामा निर्दलीय उम्मेदवारहरुले चुनावी मैदानमा भाग लिएका छन् । 

लोकसभा चुनावसँग जोडिएको रोचक कुरा 
स्वतन्त्रतापछि भारत अप्रिल २०१९ मा १७ ‌औं लोकसभा चुनावको साक्षी बनेको छ । पछिल्लो १६ औं आम चुनावमा देश र चुनावको तरिकामा केही बदलाव आएको छ । अहिलेसम्म चुनावहरुद्वारा जोडिएको १० रोचक जानकारी यहाँ उल्लेख गरिएको छ । आजका दुई ठूला राष्ट्रिय दलहरु बीजेपी र कांग्रेसका चुनाव चिह्न ३ पटक बदलिइसकेको छ। बीजेपीको पहिलो जनसंघको नामले चिनिन्थ्यो । जसको १९७७ मा जनता पार्टीमा विलय भयो । पछि १९८० मा जनसंघका नेताहरुले सोही पार्टीलाई बीजेपी बनाए । 

२०१९ को लोकसभा चुनावमा कूल खर्च ५० हजार करोड (अनुमान) गरिएको छ । यूएस चुनाव (२०१६) मा ४२ हजार करोड खर्च गरिएको थियो । जुन पछि यो चुनाव सबैभन्दा महंगो हो । २०१९ को लोकसभा चुनावमा ३० हजार करोड खर्च भएको थियो । 

पहिलेको चुनावको रुपमा यसपटक बहुप्रतिनिधिवाला सीट 
दोस्रो आम चुनावमा कूल ४०३ संसदीय सीटहरुसँग लोकसभाको कुल ४९४ सांसदहरुलाई चुनिएको थियो । ९१ संसदीय क्षेत्र यस्तो थियो । जहाँबाट २ सांसद चुनिएका थिए । एक सामान्य वर्गको र दोस्रो एससी-एसटी समुदायको । ३१२ संसदीय क्षेत्रमा एकमात्र सांसदहरु चुनिएका थिए । यही आम चुनावपछि एक संसदीय क्षेत्रबाट २ प्रतिनिधिहरु छान्ने प्रावधान हटाइएको छ । 

पहिलो पटकको चुनावमा बुथ क्याप्चरिङ्ग 
दोस्रो आम चुनावको दौरान नै देश पहली पटक बुथ क्याप्चरिङ जस्तो घटनाको साक्षी बनेको थियो । यो घटना बिहारको बेगूसराय जिल्लामा रहेको रचियारी गाउँमा  भएको थियो । यहाँको कछारी टोला बूथमा स्थानीय लोगहरुले कब्जा गरेका थिए । त्यसपछि हरेक चुनावहरुमा बुथ क्याप्चरिङ्गको घटनाहरु घट्न थाले । खासगरी बिहारमा जहाँ राजनीतिक पार्टीहरु यसको लागि माफियासम्मको साहारा लिन लागे । अहिले यो रोग सिंगो भारतभरी फैलिएको छ। 
 

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ