काठमाडौं । पूर्वीय संस्कृतिमा गुरुपूजाको विशेष महत्व रहेको छ। गुरुपूजाको दिन गुरुले दिएको आशीर्वाद अन्य दिनको आर्शीवादभन्दा विशेष मानिने भएकोले यस दिन गुरुआशीर्वादका लागि पनि टाढा टाढाबाट शिष्यहरु गुरुको समिपमा पुग्ने गर्दछन् । परलोक भईसकेका गुरुहरुलाई भने तस्वीरमा माल्यार्पण गरेर गुरु आराधना गर्ने प्रचलन छ।

संस्कृतमा एक उक्ति छ गुरु व्रह्मा गुरु विष्णु गुरु देवो महेश्वर । अर्थात् गुरुले नै ब्रह्मा समान ज्ञानको सृष्टि, विष्णु समान स्थिती र गुरुद्वारा नै महेश्वर समान अहंकार आदिको संहारकर्ताको रुपमा गुरुलाई मान्ने गरिएको छ ।

यसरी गुरुहरुको स्तुतिको लागि संस्कृतमा लेखिएका केही श्लोकहरु तल प्रस्तुत गरिएको छ । 

"अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् ।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्री गुरूवे नमः॥
अज्ञान तिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जन शलाकया।
चक्षुरून्मीलितं येन तस्मै श्री गुरूवे नमः॥

गुरूर्ब्रह्मा गुरूर्विष्णुः गुरूर्देवो महेश्वरः।
गुरू साक्षात परंब्रह्म तस्मै श्री गुरूवे नमः॥
स्थावरं जंगमं व्याप्तं यत्किञ्चित् सचराचरम् ।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्री गुरूवे नमः॥

चिन्मयं व्यापितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्री गुरवे नमः॥
सर्वश्रुति शिरोरत्न विराजित पदाम्बुजः।
वेदान्ताम्बुज सूर्याय तस्मै श्री गुरवे नमः॥

चैतन्य शाश्वतं शान्तं व्योमातीतं निञ्जनः।
बिन्दु नाद कलातीतःतस्मै श्री गुरवे नमः॥
ज्ञानशक्ति समारूढःतत्त्व माला विभूषितम्।
भुक्ति मुक्ति प्रदाता च तस्मै श्री गुरवे नमः॥

अनेक जन्म सम्प्राप्त कर्म बन्ध विदाहिने।
आत्मज्ञान प्रदानेन तस्मै श्री गुरवे नमः॥
शोषणं भव सिन्धोश्च ज्ञापनं सार संपदः।
गुरोर्पादोदकं सम्यक् तस्मै श्री गुरवे नमः॥

न गुरोरधिकं त्तत्वं न गुरोरधिकं तपः।
तत्त्व ज्ञानात् परं नास्ति तस्मै श्री गुरवे नमः॥
ध्यानमूलं गुरोर्मूर्तिः पूजामूलं गुरोर्पदम् ।
मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मोक्षमूलं गुरोर्कृपा॥

ब्रह्मानन्दं परमसुखदं केवलं ज्ञानमूर्तिं।
द्वन्द्वातीतं गगनसदृशं तत्त्वमस्यादिलक्षयम्॥
एकं नित्यं विमलमचलं सर्वधीसाक्षिभूतं।
भावातीतं त्रिगुणरहितं सद् गुरूं तन्नमामि॥

अखण्डमण्डलाकारं व्याप्तं येन चराचरम्।
तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्री गुरवे नमः॥
ध्यानं सत्यं पूजा सत्यं सत्यं देवो निरञ्जनम्।
गुरिर्वाक्यं सदा सत्यं सत्यं देव उमापतिः॥"

माथि उल्लेखित श्लोकहरुमा अधिकांश श्लोकको अर्थ अखण्ड यस संसारमा व्याप्त सारा चर अचरमा वस्तुहरुमा देखिने गुरुहरुमा नमन । अज्ञानरुपि अन्धकारबाट ज्ञानको प्रकाशमा लैजाने यस्ता चक्षु समान गुरु प्रति नमन गर्दछु । "गुरु नै ब्रह्मा हुन्, गुरु नै विष्णु हुन, गुरु नै महेश्वर हुन् । गुरु नै हुन् साक्षात परब्रह्म, यस्ता गुरुलाई म नमस्कार गर्दछु ।" जस्ता एउटै विषमा अर्थ टुंगिएकोले प्रत्येक श्लोकको अर्थ लेखिएन। यी श्लोकहरु भित्र गुरू वन्दनामा गुरूको स्वरूप, शक्ति, सृजन र महत्वको सूक्ष्म रहस्य लुकेको छ ।