इस्लामाबाद। दशकौँदेखि, पाकिस्तानले आतङ्कवाद र अन्तर्राष्ट्रिय अपराध विरुद्धको युद्धमा एक अग्रणी देशको रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा आफूलाई प्रस्तुत गर्दै आएको छ।

तैपनि, यो मोहरा पछाडि एउटा भयानक र निर्विवाद वास्तविकता लुकेको छ। देश देखि महादेशहरूसम्म फैलिएको लागूपदार्थ तस्करी नेटवर्कको लागि निरन्तर एक प्रमुख केन्द्र बन्दै गइरहेको छ।

दक्षिण एसिया र विशेष गरी श्रीलङ्काले यो अवैध व्यापारको मार खेप्नु परेको छ। जुन नाफाबाट मात्र सञ्चालित छैन तर पाकिस्तानी सैन्य प्रतिष्ठानको पर्दाफास संरक्षणमा सञ्चालन हुन्छ।

यस विश्वव्यापी लागूपदार्थ साम्राज्यको मुटुमा लागूपदार्थ माफिया, तस्कर, सहजकर्ता र भ्रष्ट सरकारी अधिकारीहरूको एक स्थापित नेटवर्क छ।

यी सिन्डिकेटहरू जसमध्ये धेरैलाई या त पाकिस्तानी सेना र गुप्तचर सेवाका तत्त्वहरूले समर्थन गर्छन् वा मिलेर काम गर्छन्। जसले पाकिस्तानलाई विश्वको सबैभन्दा परिष्कृत लागूपदार्थ आपूर्ति शृङ्खलाहरू मध्ये एकको लागि रसद आधार बनाएको छ।

पाकिस्तानको लागू औषध साम्राज्यको उदय
पाकिस्तानको लागू औषध उद्योगको जरा १९८० को दशकको अफगान युद्धमा निहित छ। जब पाकिस्तान र अफगानिस्तानको सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा अफिम खेती द्रुत गतिमा बढ्यो।

सुरुमा सोभियत विरोधी जिहादलाई वित्त पोषण गर्ने माध्यमको रूपमा सहन गरिएको थियो। र केही अवस्थामा प्रोत्साहित गरिएको थियो। तर लागू औषधको व्यापारले चाँडै नै फरक रूप धारण गर्‍यो।

युद्ध-निर्मित मार्गहरू र छिद्रपूर्ण सीमाहरूद्वारा सहज बनाइएका आदिवासी क्षेत्रहरूमा हेरोइन प्रयोगशालाहरू फैलिए जबकि लागू औषध ढुवानी कराँची, ग्वादर र अन्य प्रमुख समुद्री बिन्दुहरू हुँदै गयो।

समयसँगै, यी मार्गहरू अहिले "ह्यास राजमार्ग" भनेर चिनिने एक विशाल समुद्री लागू औषध कोरिडोर बन्यो जसले पाकिस्तानको तटबाट अफ्रिका, युरोप र दक्षिण पूर्व एसियाका बजारहरूमा ठूलो मात्रामा हेरोइन, चरेस र बढ्दो रूपमा मेथाम्फेटामाइन ढुवानी हुन्छ।

दक्षिण एसिया लक्ष्य
युरोप र अफ्रिका प्रमुख गन्तव्यहरू भए पनि श्रीलङ्का जस्ता दक्षिण एसियाली देशहरू महत्त्वपूर्ण मार्ग-बिन्दुहरू र अन्तिम-प्रयोग बजारहरूको रूपमा देखा परेका छन्।

यसको रणनीतिक स्थान र बढ्दो ढुवानी मार्गहरूको साथ, टापु राष्ट्र एक प्रमुख ट्रान्सशिपमेन्ट बिन्दु बनेको छ।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घको लागूपदार्थ तथा अपराध कार्यालय (युएनओडीसी) र विभिन्न कानून प्रवर्तन एजेन्सीहरूले पाकिस्तान-आधारित नेटवर्कहरूसँग जोडिएको हेरोइन बरामदमा वृद्धि देखेका छन्।

विशेष गरी श्रीलङ्कामा लागूपदार्थसँग सम्बन्धित गतिविधिहरूमा चिन्ताजनक वृद्धि भएको छ।

तस्करहरूले नियमित रूपमा माछा मार्ने जहाजहरू, कार्गो जहाजहरू र मानव कुरियरहरू पनि पाकिस्तानबाट टापुमा लागूपदार्थ ढुवानी गर्न प्रयोग गर्छन्।

धेरै अवस्थामा, यी गतिविधिहरू प्रत्यक्ष रूपमा पाकिस्तानको आपराधिक भूमिगत संसारसँग जोडिएका छन्। जसका गतिविधिहरू राज्यको संलग्नतामा लुकाइएका छन्।

त्यसपछि लागूपदार्थहरू स्थानीय रूपमा खपत गरिन्छ वा श्रीलङ्काको रसद पूर्वाधार प्रयोग गरेर अन्य देशहरूमा पठाइन्छ।

सङ्गठित अपराधले राज्य संरक्षण प्राप्त गर्दछ
यस अवस्थालाई अझ घातक बनाउनु भनेको पाकिस्तानको सैन्य-गुप्तचर प्रतिष्ठानको सक्रिय संलग्नता - वा कम्तीमा जानाजानी लापरबाही हो।

क्षेत्रीय र पश्चिमी एजेन्सीहरूका धेरै अनुसन्धान रिपोर्टहरू र गुप्तचर मूल्याङ्कनहरूले खुलासा गर्छन् कि पाकिस्तानमा लागूपदार्थ तस्करी नेटवर्कहरूलाई आर्थिक घूस वा रणनीतिक लाभको बदलामा खुला रूपमा सञ्चालन गर्न अनुमति दिइएको छ।

यी लागू औषधबाट प्राप्त हुने आम्दानी प्रायः पाकिस्तानको भूराजनीतिक स्वार्थ पूरा गर्ने विद्रोही र आतङ्कवादी समूहहरूलाई आर्थिक सहयोग गर्न प्रयोग गरिन्छ।

लागू औषध र आतङ्कवाद बीचको सम्बन्ध - कहिलेकाहीँ "नार्को-आतङ्कवाद" पनि भनिन्छ - केवल एक सैद्धान्तिक कल्पना मात्र होइन।

लश्कर-ए-तैयबा र पाकिस्तानी गहिरो राज्यसँग ज्ञात सम्बन्ध भएका अन्य समूहहरूले हेरोइन र मेथको बिक्रीबाट प्राप्त हुने आम्दानीबाट लाभ उठाएको पाइएको छ।

यसले उनीहरूलाई एक आत्मनिर्भर युद्ध छाती दिन्छ जसले विदेशी समर्थनको परम्परागत च्यानलहरूलाई बाइपास गर्दछ र थप गोप्य वित्तीय पाइपलाइन सक्षम बनाउँछ।

मेथको खतरा र परिवर्तनशील लागू औषध बजार
यद्यपि हेरोइन पाकिस्तानको नार्को नेटवर्कको प्रमुख उत्पादन बनेको छ। विगत एक दशकमा मेथाम्फेटामाइनको द्रुत वृद्धि देखिएको छ। जसलाई स्थानीय रूपमा "आइस" वा "क्रिस्टल मेथ" भनिन्छ।

बलुचिस्तान र खैबर पख्तुनख्वामा अस्थायी प्रयोगशालाहरूमा उत्पादन गरिएको यो लागू औषध शक्तिशाली र लत मात्र होइन हेरोइन भन्दा उत्पादन र ढुवानी गर्न पनि सजिलो छ।

मेथ अब उही समुद्री मार्गहरूमा तस्करी भइरहेको छ जहाँ एक पटक अफिमको प्रभुत्व थियो।

लुकाइएका कार्गोले भरिएका माछा मार्ने ट्रलरहरू नियमित रूपमा पाकिस्तानको दक्षिणी तटबाट निस्कन्छन् र श्रीलङ्का, मालदिभ्स वा पूर्वी अफ्रिका पुग्नु अघि वैध समुद्री यातायातमा सामेल हुन्छन्।

त्यहाँबाट, लागूपदार्थ स्थानीय बजारहरूमा फैलिन्छन् वा दक्षिण पूर्व एसिया र अस्ट्रेलियाको बढी लाभदायक बजारहरूमा जान्छन्।

क्षेत्रीय परिणामहरू
पाकिस्तानको लागूपदार्थ-सञ्चालित आपराधिक पारिस्थितिक प्रणालीको परिणाम व्यापक र हानिकारक छ। श्रीलङ्कामा तस्करी गरिएको हेरोइन र मेथको बढ्दो मात्रा लत, अपराध र सामाजिक अस्थिरतामा वृद्धिसँग जोडिएको छ।

मालदिभ्स र बङ्गलादेश र दक्षिणी भारतका केही भागहरूमा पनि यस्तै प्रवृत्तिहरू स्पष्ट छन्। जहाँ पाकिस्तानबाट आयात गरिएको हेरोइन जफत गरिएको छ।

ठूलो मात्रामा लागत केवल आर्थिक वा जनस्वास्थ्यसँग सम्बन्धित छैन।

पाकिस्तानी मूलका लागू औषधको प्रसारले क्षेत्रीय सुरक्षालाई पनि असर गरेको छ। स्थानीय आपराधिक गिरोहहरूलाई सशक्त बनाएको छ र सीमा पार तनाव सिर्जना गरेको छ।

दक्षिण एसियाभरिका कानून प्रवर्तन एजेन्सीहरूले राज्य संरक्षण अन्तर्गत निर्भरतापूर्वक सञ्चालन गर्ने प्रतिद्वन्द्वी विरुद्धको लडाइँमा आफूलाई कमजोर र कम स्रोतसाधन भएको पाउँछन्।

विश्वव्यापी पहुँच, स्थानीय परिणामहरू
पाकिस्तानको लागू औषध सञ्जाललाई केवल एक क्षेत्रीय मुद्दाको रूपमा हेर्नु गलत हुनेछ।

दक्षिण एसियालाई लक्षित गर्ने उही गिरोहहरूको युरोपमा पनि सक्रिय सम्बन्ध छ। जहाँ पाकिस्तानबाट आउने हेरोइनले बेलायत, नेदरल्याण्ड्स र जर्मनीका सडक बजारहरूमा बाढी ल्याउँछ।

मोजाम्बिक र केन्या जस्ता अफ्रिकी देशहरू थप वितरणको लागि आधारको रूपमा देखा परेका छन्। किनकि पाकिस्तानी लागू औषध माफियाहरूले कमजोर शासन र अविकसित प्रहरीको शोषण गर्छन्।

यी मध्ये धेरै सञ्जालहरू यति विशाल र विकेन्द्रीकृत छन् कि तिनीहरूका अपरेटरहरू वास्तविक उत्पादनसँग विरलै सम्पर्कमा आउँछन्।

गुप्तिकरण गरिएको सञ्चार, अपतटीय खाताहरू र क्रिप्टोकरेन्सी लेनदेनहरू प्रयोग गरेर पाकिस्तानका लागूपदार्थ-उद्यमीहरूले लागूपदार्थको तस्करीलाई जटिल, व्यावसायिक उद्योगमा परिणत गरेका छन्।

एउटा प्रमुख खतरा
सैन्य गुप्तचरको समर्थनमा र अन्तर्राष्ट्रिय अपराधको सञ्जालमा जडित पाकिस्तानको लागूपदार्थको तस्करीको विश्वव्यापी केन्द्रमा रूपान्तरणले दक्षिण एसियाका लागि मात्र नभई विश्वव्यापी सुरक्षा र स्थिरताका लागि गम्भीर खतरा निम्त्याउँछ।

हेरोइन र मेथको लागि विश्वको भोक बढ्दै जाँदा, पाकिस्तानको अवैध लागूपदार्थ साम्राज्य छायामा फस्टाउँदै गइरहेको छ। समाजलाई विषाक्त बनाउँदै र कोलम्बोदेखि कोलोनसम्मको अर्थतन्त्रलाई अस्थिर बनाउँदै गएको छ।