काठमाडौँ। भारत-नेपाल सम्बन्धले पारस्परिक विश्वास, मित्रता र सांस्कृतिक आत्मीयतामा आधारित आफ्नो लामो समयदेखिको सम्बन्धलाई बलियो बनाउने दिशामा अर्को कदम चालेको छ। नेपाल सीमा पार कारोबारका लागि भारतको एकीकृत भुक्तानी इन्टरफेस (यूपीआई) प्लेटफर्म अपनाउने पहिलो देश बनेको छ। यस पहलले भुक्तानी कारोबारलाई सजिलो र प्रभावकारी मात्र बनाएको छैन। यसले स्थानीय खर्च, पर्यटन र आतिथ्यलाई पनि बढवा दिएको छ। जसले हिमालयी देशलाई महत्त्वपूर्ण समष्टिगत आर्थिक लाभ प्रदान गरेको छ। एकीकरणको छ महिना भित्र, लेनदेनको सङ्ख्या १,००,००० नाघेको छ।

नेपालमा एकीकृत डिजिटल भुक्तानी इकोसिस्टम सिर्जना गर्ने फोनपेले भारतको वास्तविक-समय मोबाइल भुक्तानी प्रणालीले डिजिटल लेनदेनमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएको बताएको छ। जसले पर्यटक र तीर्थयात्रीहरूको लागि मुद्रा विनिमय र खर्च गर्न सजिलो बनाएको छ। फोनपेका सिइओ दिवस कुमारले यूपीआई एकीकरणलाई डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फको नेपालको यात्रामा "प्रमुख कोसे ढुङ्गा" भने, किनकि यसले व्यापार र पर्यटनमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्दै छ। उनले भने, "मलाई विश्वास छ कि यो सीमा पार भुक्तानी समाधानले दुई देशहरू बीचको आर्थिक सम्बन्ध, वाणिज्य र पर्यटनमा उल्लेखनीय सुधार गर्नेछ। अन्ततः आर्थिक समृद्धि र प्रगतिलाई प्रवर्द्धन गर्नेछ।"

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भने अनुसार, यसले हजारौँ विद्यार्थीहरू, लाखौँ पर्यटकहरू, तीर्थयात्रीहरू र चिकित्सा उपचारको लागि भारत जाने मानिसहरूलाई पनि फाइदा पुर्‍याउनेछ। यूपीआई एकीकरण मार्फत डिजिटल भुक्तानीलाई नेपालमा न्यानो स्वागत प्राप्त भयो। पहिलो दिन १०० भन्दा बढी कारोबारहरू रिपोर्ट गरियो। होटेल एसोसिएसन नेपालका अध्यक्ष बिनायक शाहले भने, "सीमा पार डिजिटल भुक्तानी सेवा पर्यटन उद्योगको लागि राम्रो खबर हो।" "नेपालका धेरैजसो क्षेत्रहरूमा क्रेडिट कार्डहरूको पहुँच छैन। क्युआर प्रणाली लगभग सबै क्षेत्रहरूमा पुगेको हुनाले यसले पर्यटकहरूलाई धेरै सुविधा दिँदै छ।"

नेपाली जनताले नयाँ भारतीय प्रविधि अपनाएकोमा खुसी व्यक्त गरेका छन्। एक नेपाली रेडिट प्रयोगकर्ताले भने, "यूपीआई सबैभन्दा राम्रो भुक्तानी प्रणाली हो। नेपालले यो प्रणालीमा सामेल हुनुपर्छ, जुन प्रयोग गर्न धेरै सजिलो र सुरक्षित छ। यूपीआई भारतले अहिलेसम्म विकास गरेको सबैभन्दा राम्रो प्रविधि हो। यसले ढिलो बैङ्क स्थानान्तरणलाई बिजुलीको गतिमा परिणत गर्छ।" "यूपीआई उत्कृष्ट छ। भारतले डिजिटल भुक्तानीको साथ साँच्चै राम्रो गरेको छ।" अर्कोले ठट्टा गर्दै भने, “सरकारले यूपीआई अपनाउन कडा दबाब दियो र यसको सहजताका कारण मानिसहरूले यसलाई अँगाले।”

यसबाहेक, यो भारतमा बस्ने लाखौँ नेपाली आप्रवासीहरूका लागि लाभदायक भएको छ। नयाँ डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको साथ तिनीहरूले अब नेपालमा रहेका आफ्ना परिवारहरूलाई तुरुन्तै धेरै कम लागतमा पैसा स्थानान्तरण गर्न सक्छन्। भौतिक मुद्रा साट्न वा बोक्न आवश्यक छैन। नगद स्थानान्तरणको एक समयको ढिलो, महँगो, थकाइलाग्दो र जोखिमपूर्ण विधि ट्र्याकिङको साथ एक सहज अनुभव भएको छ।

नेपालको अर्थतन्त्रको लागि विदेशी मुद्राको एक महत्त्वपूर्ण स्रोतलाई हाई लाइट गर्दै, विश्व बैङ्क समूहको अन्तर्राष्ट्रिय वित्त निगम (आईएफसी) ले प्रयोगकर्ताहरूलाई क्युआर कोड-आधारित भुक्तानीहरू सहित तत्काल, कम लागतको कोष स्थानान्तरण गर्न अनुमति दिएकोमा यूपीआई एकीकरणको प्रशंसा गर्‍यो। "नेपालमा डिजिटल वित्तीय सेवाहरू" शीर्षकको रिपोर्टमा भनिएको छ, "यस पहलले भारत र नेपाल बीच वित्तीय सम्पर्क बढाउँछ, दुवै देशका यात्रुहरू र आप्रवासीहरूका लागि रेमिट्यान्स स्थानान्तरण र भुक्तानीलाई सहज बनाउँछ।"

यूपीआई एकीकरणले नेपालको मुक्तिनाथ विकास बैङ्क र भारतको फोनपे बीचको सहकार्यलाई सहज बनायो। जसमा पहिले अन्तर्राष्ट्रिय क्युआर भुक्तानी सेवाहरू प्रदान गर्दै थियो। बैङ्कले भनेको छ कि डिजिटल भुक्तानी सुविधाले "नेपाल र भारत बीचको आर्थिक र पारस्परिक सम्बन्धलाई अझ सुदृढ पार्दै नेपालको आर्थिक र पर्यटन क्षेत्रको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।"

अनुसन्धानकर्ता माधव ढकालले भने कि भारतको यूपीआईले नेपाललाई द्रुत रूपमा डिजिटल अर्थतन्त्र अपनाउन मद्दत गर्न सक्छ। "भारतको एकीकृत भुक्तानी इन्टरफेस (यूपीआई) ले वित्तीय पहुँचलाई रूपान्तरण गरेको छ। जुन २०२५ मा मात्र १८ अर्ब भन्दा बढी कारोबारहरू रेकर्ड गरिएको छ," उनले भने। "नेपालको लागि यो आवश्यक परिवर्तनले अवसर ल्याउन सक्छ। मोबाइल वालेट, क्युआर-आधारित ग्रामीण भुक्तानी र पारदर्शी अनलाइन बैङ्किङ मार्फत वित्तीय समावेशीकरण सुधार गर्न सकिन्छ।"