यस्तो छ नेपालीको दशैंको खर्च  

प्रकाशित मिति : २०७५ असोज १७ बुधबार

काठमाडौं । नेपालीहरुको महान् चाड बडादशैं नजिकिँदो छ । एक अध्ययनका अनुसार बडादशैं र तिहारका बेलामा नेपालीले कूल गार्हस्थ उत्पादनको २० प्रतिशत खर्च गर्ने गरेका छन् । 

हुनत दशैंमा गच्छे अनुसारको खर्च गर्ने चलन छ भनिन्छ । तर अरुलाई देखाउनका गरिने खर्च, अरुले राम्रो लगाउँदा आफूले पनि राम्रो लगाउनु पर्छ भन्ने मान्यता र अरुले मीठोमसिनो खाँदा आफूले पनि त्यस्तै खानुपर्छ भन्ने गलत सोचका कारण ऋण खोजेरै पनि बडादशैंलाई पार लगाउने बानी नेपालीको छ । 

त्यसैले हरेक दशैंतिहारमा खर्च बढी हुने गरेको हो । २०६८ सालको जनगणना अनुसार नेपालको कूल जनसंख्या २ करोड ६४ लाख ९४ हजार छ भने वार्षिक जनसंख्या बृद्धिदर १.३५ प्रतिशत रहेको छ । 

हालको नेपालको जनसंख्या करीव तीन करोड होला । ५४ लाख २७ हजार ३ सय २ परिवार संख्या छ भने औसत परिवार संख्या ४.८८ । केन्द्रीय तथ्यांक विभागले दुई वर्षअघि सार्वजनिक गरेको घरधुरी सर्वेक्षण अनुसार औसत परिवार संख्या ४.६ छ ।

आर्थिक वर्ष २०६६–६७ मा गरेको नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षण अनुसार वार्षिक १९ हजार २ सय ६१ रुपैयाँभन्दा कम आय भएकालाई गरिवीको रेखामुनी राखिएको छ । २०६८ को जनगणनाको तथ्यांकलाई आधार मान्दा यस्तो संख्या ५५ लाख ६३ हजार बढी छ । तर, आयस्तरका आधारमा मध्यम र उच्च आय भएका जनसंख्याको औपचारिक तथ्यांक कुनै पनि निकायसँग छैन ।
 
प्रतिव्यक्ति औसत वार्षिक खर्चयोग्य आय १ लाख ३३ हजार अर्थात् मासिक ११ हजार रुपैयाँ छ । जबकि दशैंका बेलामा एक परिवारको मासिक खर्च औसतमा ५० हजार रुपैयाँ हुने देखिन्छ । 

सन् २०१५–१६ को तथ्यांक विभागको घरधुरी सर्वेक्षणलाई आधार मान्ने हो भने नेपालीको औसत वार्षिक उपभोग खर्च ३ लाख २२ हजार ७ सय ३० रुपैयाँ छ । त्यसमध्ये औसत ५४ प्रतिशत खाद्यान्नका लागि खर्च हुने गरेको छ । 

अर्थात् एक परिवारको मासिक २६ हजार ८ सय ९४ रुपैयाँ उपभोगमा खर्च हुने गर्दछ । रोजगार हुनेले दशैं, तिहारमा एकैपटक दुई महिनाको तलब पाउने गरेका छन् भने वैदेशिक रोजगारीमा जानेले पनि यसबेला न्यूनतम दुई महिनाको तलब नेपाल पठाउने गरेका छन् । यस अर्थमा अन्य महिनाको तुलनामा दसैंमा दोब्बर खर्च हुने अनुमान गर्न सकिन्छ । 

यसरी ठूलो रकम खर्च हुँदा मुलुकको अर्थतन्त्रलाई चलायमान त बनाउँछ तर गरिबीको रेखामुनि रहेको र मध्य आय भएको जनसंख्याको ठूलो हिस्सालाई भने झन् गरिब बनाउँदै लैजाने छ । 

यो तथ्यांकलाई केलाएर दशैंलाई चाहिने भन्दा बढी खर्च गरेर दशा बनाउने कि थोरै र किफायती बनाएर खुशीयाली बनाउने त्यो बुद्धिविवेक लगाउने जिम्मा एक परिवारकै हो । 

कसैको उक्साहटमा लागियो भने तत्काल त आनन्द आउला तर त्यसले फेरि एक वर्षसम्म दुःख दिने निश्चित छ । 

त्यतिमात्र होइन चाडबाडका नाममा खाइने अधिक माछा मासु अनि मदिराले दिने असर छुट्टै छ । त्यस्तै जुवातासले दिने बर्वादी अझ ठूलो छ । 

हरेक वर्ष आउने चाडपर्वलाई गच्छेअनुसार नै स्वागत र विदाई गरौं । 
 

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ