नमस्कार गर्नेदेखि भुईंमा बसेर खानेसम्मका १० संस्कार, यसको वैज्ञानिक कारण के ?

प्रकाशित मिति : २०७६ बैशाख १४ शनिबार

काठमाडौं । भारतीय समाजमा कैयौं प्रकारको परम्पराहरु र मान्यताहरु रहेका छन् । उसको पछि वैज्ञानिक कारण समेत रहेको छ । यस लेखमा हामी पूर्वीय समाजको परम्पराको पछि जोडिएको वैज्ञानिक कारणहरुको बारेमा उल्लेख गर्ने गरेका छौं । 

१.नमस्ते गर्नु 
भारतीय संस्कृतिमा कुनैपनि व्यक्तिसँग भेट्दा हात जोडेर नमस्ते गर्ने गरिन्छ । यस्तो शिष्टाचारको पछि एक वैज्ञानिक कारण समेत रहेको छ । दुबै हातलाई साथमा जोड्दा हातको औंलाहरुमाथि जोड पर्दछ । जसले एक प्रकारको एक्यूप्रेशरको दबाव हुन्छ । जसबाट हाम्रो दिमाग, कान र आँखा समेत सक्रिय हुन पुग्दछ । यसबाट हाम्रो सामु रहेको व्यक्तिलाई लामो समयसम्म याद गर्न सकिन्छ । 

२. पीपलको पूजा
हिन्दू धर्ममा पीपलको पूजालाई समेत शुभ मान्ने गरिएको छ । हरेक शनिबार पीपलको रुखको फेदमा सर्स्यूँको तेलको दियो जलाइन्छ । यस तथ्यको वैज्ञानिक महत्व यो हो कि पीपलको रुखले दिनका साथै रातमा समेत अक्सिजन दिने गर्दछ । यो रुख पर्यावरणका लागि एकदमै महत्वपूर्ण मानिन्छ । यस रुखको पूजा गर्दा मानिसहरुप्रति यसप्रति सम्मान उत्पन्न हुन्छ र पिपललाई काट्दैनन् । फलस्वरुप हामीलाई शुद्ध अक्सिजन मिलिरहन्छ । 

३. निधारमा तिलक लगाउनु 
हर हिन्दू विहान नुहाएर पूजा गरिसकेपछि आफ्नो निधारमा तिलक लगाउँछन् । यो देख्दा पनि एकदमै सुन्दर देखिन्छ भने यसको पछि वैज्ञानिक महत्व समेत रहेको छ । निधारमा शिरको बीचमा पर्नेगरी तिलक लगाइन्छ । जसले त्यहाँको नशा दबिन्छ जसका कारण शरीरमा नयाँ किसिमको उर्जा उत्पन्न हुन्छ । यसका साथ चेहराको मांसपेशीहरुमा रगतको सञ्चार समेत धेरै मात्रामा हुन्छ । यसले मानिसको चेहरा समेत नखार राख्न मद्दत गर्दछ । 

४.जमीनमा बसेर भोजन गर्नु 
हिन्दू समाजमा अधिकतरमानिस जमीनमा बसेर भोजन गर्दछन् ।  तर यसको समेत वैज्ञानिक महत्व रहेको छ । दुबै घुँडाको मोडेर पलेँटी मारेर बस्नु एक प्रकारको योगा हो । जसबाट मस्तिष्क शान्त हुन्छ । भोजन गर्ने समयमा मन शान्त रहन्छ । र पाचन शक्ति समेत बढी हुन्छ 

५.दक्षिण तर्फ शिर गरेर सुत्नु 
हिन्दू धर्ममा सबै मानिसहरु दक्षिण तर्फ शिर गरेर सुत्ने गर्दछन् । केही मानिसहरुका अनुसार यसरी सुत्नु राम्रो होइन यसले राम्रो सपना देखिँदैन। तर, यसको पछि पनि वैज्ञानिक तर्क रहेको छ । उत्तर दिशामा उत्तरी ध्रुवको चुम्बकीय प्रभाव हुन्छ । उत्तर तर्फ शिर गरेर सुत्दा हाम्रो शरीर पृथ्वीको चुम्बकीय तरङ्गहरुको साथमा आउँछ । जसले शरीरमा रहेको आइरन (फलाम) दिमाग तर्फ बढ्दछ । यसबाट दिमागसँग सम्बन्धित रोगहरु, अल्जाइमर, पार्किंसन जस्ता रोगहरु हुने सम्भावना समेत बढेर जान्छ । यसको साथै रक्तचाप समेत बढ्छ । 

६. सूर्य नमस्कार करना
पूर्वीय संस्कृतिमा योगाको अत्यधिक महत्व रहेको छ । योगामा सूर्य नमस्कार सबै मानिसहरु गर्दछन् । उसको पछि पनि बैज्ञानिक कारणहरु रहेका छन् । सूर्य नमस्कार गर्दा विहानको व्यायाम समेत हुन्छ भने यसका साथ व्यक्तिलाई भिटामिन डी समेत मिल्दछ । आजकल मानिसहरु ज्यादातर घर या अफिसमा रहन्छन् । सूर्यको किरणमा बाहिर निस्कन सक्दैनन् । यस कारण उनीहरुलाई भिटामिन डि मिल्दैन । 

७. व्रत बस्नु 
पूर्वीय संस्कृतिमा व्रत राख्ने परम्परा रहेको छ । हिन्दू धर्ममा धेरै मानिसहरु सोमवारको व्रत बस्ने गरेका छन् । वर्षमा दुई पटक नवरात्र आउँछ । जसमा ९ दिनका लागि व्रत बस्ने गरिन्छ । धेरैले सोच्ने गर्दछन् कि यो केवल एक परम्परा हो । तर यो केवल एक परम्परा होइन । यसको पछि पनि एक ठोस वैज्ञानिक कारण समेत रहेको छ । व्रतको समय मानिसहरुले फल खान्छन् । जसद्वारा पोषक पदार्थ मिल्नेछ । व्रतमा व्यक्ति कुनै प्रकारले हानिकारक फास्ट फूड, तेल मसाला वाला भोजनको सेवन गर्दैनन् । यही कारणले उसको स्वास्थ्यमा समेत सुधार आउने गर्दछ । व्रत बस्दा केही समयको लागि शरीरको पाचन तन्त्रलाई आराम मिल्नेछ। हाम्रो शरीर डिटक्सिफाई हुन्छ। व्रत राख्ने वालाहरुको क्यान्सर हुने खतरा समेत हुन्छ । 

८.तुलसीको रुखमा पूजा गर्नु
हिन्दू संस्कृतिमा तुलसीको विरुवालाई शुभ मानिन्छ । हर घरको आँगनमा तुलसीको विरुवा लगाइएको हुन्छ । यसको पूजा पनि गर्ने गरिन्छ । खानामा यसको पत्तिहरुको प्रयोग गरिन्छ । तर यसको पछि पनि बैज्ञानिक कारणहरु रहेका छन् । तुलसीको पत्तिहरुमा हामी कैयौं प्रकारको फाइदाहरु देख्ने गर्दछौं । यो एक प्रकारको आयुर्वेदिक विरुवा हो । जसले धेरै रोगहरुलाई दूर भगाउँछ । सर्दी या ज्वरो हुँदा पनि तुलसीको पत्तोलाई पानीमा उमालेर पिउँदा फायदा हुन्छ । यसले सासको दुर्गन्धलाई दूर गर्दछ । 

९.हवन गर्नु
भारतीय संस्कृतिमा हर घरमा मानिसहरु हवन गर्दछन् । यसको पछि वैज्ञानिक कारणहरु समेत रहेका छन् । हवन गर्ने समय समय कपूर, चन्दनको काठहरु प्रयोग गरिन्छ । साथैं तिल, चिनी आदिको मिश्रण वाला धुवा पनि उडाउने गरिन्छ । जसले हावामा रहेको ब्याक्टेरिया समेत दूर भाग्ने गर्दछ । यसबाट हावा शुद्ध हुन्छ । घरमा सकारात्मक आउँछ । घरको किराहरु समेत बाहिर भाग्दछन् । 

१०. मन्दिरमा घण्टी बजाउनु
हामी मन्दिरमा जाँदा घण्ट बजाउने गर्दछौं । यसको पनि बैज्ञानिक कारणहरु रहेको छ । मन्दिरको घण्टीहरु जोर जोरले बजाउँदा वातावरणमा कम्पन पैदा हुन्छ । जसबाट हावामा मौजूद सबै प्रकारका विषाणु, ब्याक्टेरिया र सूक्ष्म जीव नष्ट हुन्छ । आसपासको वातावरण साफ हुन्छ भने मन्दिरको घण्टीहरुको ध्वनी व्यक्चिको मस्तिस्कको बायाँ र दायाँ हिस्सालाई समेत सन्तुलित गर्ने काम गर्दछ । यो ध्वनि १० सेकेण्ड बजिरह्यो भने यसले मस्तिस्कमा एउटा नयाँ उर्जा मिल्ने बताइएको छ । 
 

ईआइसिटी नेपाल प्रालिद्धारा संचालित हाम्राकुरा डटकममा प्रकाशित कुनै पनि सामाग्री ईआइसिटी नेपालको पूर्व जानकारी विना हुवहु एवं आंशिक रुपमा समेत कपी गरि प्रकाशन गर्नु दण्डनीय छ। यस किसिमका कार्य गर्ने उपर ईआइसिटी नेपाल कानुनी उपचार खोज्न बाध्य हुने भएकाले सम्बन्धित सवैलाई सचेत हुन जानकारी गराइन्छ।

नयाँ